वीरगञ्ज – नेपाल प्रहरीको अपराध अनुसन्धान इतिहासमा केही समय यस्ता अध्यायहरू हुन्छन्, जुन केवल घटनाक्रम मात्र नभई कार्यशैली, अनुशासन र परिणाममुखी रणनीतिक अभ्यासका उदाहरण बनेर बस्छन्। पर्सा जिल्ला प्रहरी कार्यालयको एक विशेष अवधि त्यही प्रकारको अध्यायका रूपमा प्रहरी वृत्तमा आज पनि स्मरण गरिन्छ—जहाँ तत्कालीन प्रहरी प्रमुख कुमोध ढुङ्गेल को नेतृत्व र प्रहरी वरिष्ठ सई रमेश बजगाईको अनुसन्धानात्मक भूमिकाले मिलेर अपराध नियन्त्रणमा एउटा अलग्गै र कडा कार्यसंस्कृति स्थापित गरेको मानिन्छ।
त्यो समय पर्सामा अपराध अनुसन्धान केवल प्रतिक्रिया दिने प्रणाली मात्र थिएन, बरु योजनाबद्ध, सूचनामुखी र परिणामकेन्द्रित अपरेसनको रूपमा सञ्चालन हुने गर्थ्यो भन्ने प्रहरी स्रोतहरूको दाबी छ। नेतृत्वको स्पष्ट निर्देशन र अनुसन्धान तहमा बजगाईको गहिरो संलग्नताले अपरेसनहरूलाई कागजमा होइन, मैदानमा देखिने परिणाममा रूपान्तरण गरेको चर्चा आज पनि प्रहरी वृत्तमा सुनिन्छ।
पर्सा जिल्लामा त्यतिबेला देखिएको सुरक्षा मोडेलको मुख्य विशेषता थियो—सूचना संकलनदेखि अपरेसन निष्कर्षसम्मको निरन्तर र कडा समन्वय। यही संरचनाभित्र रमेश बजगाईको भूमिका केवल एक सहायक अनुसन्धान अधिकृतको मात्र नभई अपरेसनको “फाइनल एक्सिक्युसन स्ट्राटेजी” तयार गर्ने तहसम्म रहेको बताइन्छ। संगठनभित्र उनलाई “केस सुरु गर्ने होइन, केस टुंग्याउने अफिसर” भनेर चिन्नेहरू धेरै छन्।
त्यो अवधिमा सञ्चालन भएका विभिन्न अपरेसनहरू—विशेषगरी जटिल प्रकृतिका अपराध, संगठित गिरोहसँग सम्बन्धित अनुसन्धान र संवेदनशील सुरक्षा चुनौतीहरू—मा पर्सा प्रहरीको कार्यसम्पादनलाई एक स्तर माथि पुर्याएको मूल्यांकन गरिन्छ। तर त्यही समयको एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न भने आज पनि उस्तै छ—त्यो स्तरको समन्वय, कडाइ र अनुसन्धानात्मक गहिराइ पछि किन निरन्तरता पाउन सकेन?
प्रहरी वृत्तभित्र विश्लेषण गर्दा देखिने निष्कर्ष के हो भने, त्यो समयको सफलता केवल व्यक्तिको क्षमतामा मात्र नभई स्पष्ट नेतृत्व, अनुशासित टिमवर्क र छिटो निर्णय प्रक्रियाको संयुक्त परिणाम थियो। तर समयक्रमसँगै नेतृत्व शैली, टिम संरचना र कार्य प्राथमिकतामा आएको परिवर्तनले त्यही स्तरको परिणाम पुनः दोहोरिन नसकेको टिप्पणी धेरैले गर्ने गरेका छन्।
त्यही पृष्ठभूमिमा रमेश बजगाईको नाम अझै पनि बारम्बार चर्चामा आउँछ, किनभने उनले अपनाएको कार्यशैलीलाई धेरैले व्यक्तिगत क्षमताभन्दा पनि “प्रोफेसनल स्ट्यान्डर्ड” का रूपमा हेर्ने गर्छन्। उनी अनुसन्धानलाई सतही सूचनामा होइन, प्रमाणको तह–तह खोल्दै अन्तिम निष्कर्षमा पुर्याउने अधिकृतका रूपमा चिनिन्छन्। सहकर्मीहरूका अनुसार कुनै पनि केसमा उनी ढिलो हुन सक्छन्, तर अधुरो छोड्दैनन्।
पर्सामा रहँदा उनको कार्यशैलीको अर्को विशेषता थियो—जोखिम विश्लेषणमा आधारित निर्णय क्षमता। अपरेसन अघि उनी सम्भावित कोण, सूचना स्रोतको विश्वसनीयता, कानुनी परिणाम र सम्भावित प्रतिउत्तर सबै पक्षलाई गहिरो रूपमा अध्ययन गर्थे। यही कारण धेरै अपरेसनहरू योजनाअनुसार मात्र होइन, अपेक्षाभन्दा सफल निष्कर्षमा पुगेको बताइन्छ।
त्यसपछि अहिले बाँकेमा एसपी अङ्गुर जिसी नेतृत्वको टोलीमा रहेर पनि उनी सक्रिय रूपमा अनुसन्धान र अपरेसनमा संलग्न रहेको प्रहरी स्रोतहरूको भनाइ छ। तर उनको पहिचान भने उही पुरानै छ—शान्त, गहिरो अध्ययन गर्ने, र परिणाममा मात्र विश्वास गर्ने अधिकृत।
सहकर्मीहरूका अनुसार उनी कुनै पनि केसलाई भावनामा होइन, तथ्यमा हेर्छन्। अनुसन्धानलाई छिटोभन्दा पनि सही र कानुनी रूपमा मजबुत बनाउने उनको प्राथमिकता हुन्छ। यही कारण उनीसँग जोडिएका धेरै जटिल मुद्दाहरू अन्तिम निष्कर्षमा पुगेका उदाहरण प्रहरी वृत्तमा सुनिन्छन्।
ब्याचमेटहरूमाझ पनि उनको छवि अलग्गै छ—न धेरै देखिने, न धेरै बोलिने, तर काम भने ठोस, कडा र निर्णायक। संगठनभित्र उनलाई “नतिजा दिने अनुसन्धान अधिकृत” भनेर चिन्नेहरू बढ्दो छन्।
पर्साको त्यो समयलाई फर्केर हेर्दा अझै पनि एक साझा निष्कर्ष सुनिन्छ—त्यो केवल एक जिल्लाको प्रशासनिक अवधि थिएन, बरु अपराध अनुसन्धानमा कडाइ, समन्वय र परिणाम के हो भन्ने व्यवहारिक अभ्यास थियो। र त्यस अभ्यासको केन्द्रमा रमेश बजगाई जस्ता अनुसन्धान अधिकृतहरूको भूमिका आज पनि चर्चामा रहन्छ, किनभने त्यहाँ देखिएको शैली पछि उस्तै रूपमा दोहोरिन सकेन।
यसैबीच, पछिल्लो समय निकै चर्चामा रहेको तिनकुने को चैत्र १५ को आन्दोलनपछि उत्पन्न घटनासँग जोडेर पनि उनको नाम अनौपचारिक चर्चा र स्रोतहरूमा जोडिने गरेको पाइन्छ। आन्दोलनका अगुवा दुर्गा प्रसाईं देश बाहिर गएको भन्ने विषय सार्वजनिक रूपमा चर्चा भएपछि, त्यस पश्चात् रमेश बजगाई विशेष निगरानी तथा समन्वयात्मक टोली परिचालन गरेर पक्राउ गरेर दुर्गा प्रसाईलाई नेपाल ल्याउन सफल भएका थिए।
यद्यपि, यस्ता संवेदनशील अपरेसनसँग उनको नाम जोडिनु नै उनलाई “फिल्ड अपरेसनमा सक्रिय र परिणाममुखी अनुसन्धान अधिकृत” का रूपमा पुनः स्थापित गर्छ भन्ने धारणा प्रहरी वृत्तमा पाइन्छ।
अपराध अनुसन्धानको कठोर र जटिल संसारमा रमेश बजगाईको नाम आज पनि एउटा स्पष्ट परिचय बनेर उभिएको छ—पर्सादेखि बाँकेसम्म एउटै छवि, एउटै शैली, र एउटै पहिचान: कडा, अध्ययनशील र परिणाममुखी अनुसन्धान अधिकृत।
