पछिल्लो समय ‘फ्याटी लिभर’ (कलेजोमा बोसो जम्ने) को समस्या निकै बढिरहेको छ। यसको पहिचान समयमै गर्नु आवश्यक हुन्छ। समयमा पत्ता नलागे यो समस्या थप जटिल बन्न सक्छ। सुरुवाती अवस्थामा धेरै मानिसमा कुनै विशेष लक्षण देखिँदैन। यस्तोमा शरीरमा देखिने सामान्य समस्याका आधारमा मात्र कलेजोमा बोसो जम्मा भइरहेको छ वा छैन भनेर पत्ता लगाउन कठिन हुन सक्छ।
एनआईएचको एक रिपोर्टअनुसार धेरै अवस्थामा अन्य कारणले गराइएको स्वास्थ्य परीक्षणका क्रममा मात्र ‘फ्याटी लिभर’ भएको पत्ता लाग्ने गर्छ। यद्यपि उक्त रिपोर्टमा यो समस्या हुँदा शरीरमा विभिन्न प्रकारका परिवर्तन देखिन सक्ने उल्लेख गरिएको छ। यस्ता परिवर्तनलाई समयमै पहिचान गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
‘फ्याटी लिभर’ हुँदा कस्ता लक्षण देखिन्छन् ?
‘फ्याटी लिभर’लाई प्रायः ‘साइलेन्ट’ रोग भनिन्छ। सुरुवाती अवस्थामा यसका निकै कम लक्षण देखिने वा कुनै पनि लक्षण नदेखिन सक्छ। केही मानिसमा थकान वा पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा दुखाइ महसुस हुन सक्छ। तर यस्ता लक्षणका आधारमा मात्रै ‘फ्याटी लिभर’ भएको निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।
मोटोपना, टाइप–२ मधुमेह, इन्सुलिन रेजिस्टेन्स, ट्राइग्लिसराइडको मात्रा बढी हुनु वा मेटाबोलिक सिन्ड्रोमजस्ता समस्या भएका व्यक्तिमा ‘फ्याटी लिभर’को जोखिम बढ्न सक्छ। यसका मुख्य कारण तथा जोखिम बढाउने तत्त्वहरू निम्न छन् :
मोटोपना
खराब खानपिन
कम शारीरिक गतिविधि
मधुमेह
उच्च कोलेस्ट्रोल
‘फ्याटी लिभर’ भए/नभएको कसरी थाहा पाउने ?
रक्त परीक्षण : ‘फ्याटी लिभर’को परीक्षण गर्दा चिकित्सकले एएलटी र एएसटी जस्ता लिभर इन्जाइमको स्तर हेर्छन्। यी इन्जाइमको स्तर बढेको अवस्थामा कलेजोमा समस्या भएको सङ्केत मिल्न सक्छ। त्यसैले चिकित्सकले आवश्यकताअनुसार ‘फ्याटी लिभर’को परीक्षण गराउन सल्लाह दिन सक्छन्।
पेटको अल्ट्रासाउन्ड : रक्त परीक्षणपछि पनि कलेजोको अवस्थाबारे स्पष्ट जानकारी प्राप्त नभए चिकित्सकले पेटको अल्ट्रासाउन्ड गराउन सल्लाह दिन सक्छन्। यसबाट कलेजोमा बोसो जम्मा भएको अवस्था पहिचान गर्न मद्दत पुग्छ।
फाइब्रोस्क्यान : यो प्रविधिबाट कलेजोको कडापन, कलेजोमा जम्मा भएको बोसो तथा फाइब्रोसिसको मात्रा जाँच गर्न सकिन्छ। अवस्था गम्भीर भएको आशङ्का हुँदा चिकित्सकले यस्तो परीक्षणको सल्लाह दिन सक्छन्।
एफआईबी–४ (FIB-4) : यो परीक्षण व्यक्तिको उमेर र रक्त परीक्षणका आधारमा गणना गरिन्छ। यसका लागि छुट्टै महँगो परीक्षण आवश्यक पर्दैन। यसले कलेजोमा फाइब्रोसिसको स्तरबारे जानकारी दिन मद्दत गर्छ।
(अस्वीकरण : यो सामग्री सामान्य जानकारीका लागि अनलाइन स्रोतबाट तयार पारिएको हो।)
