तपाईंको बुद्धि बङ्गारा आउँदैछ?
गिजा सुन्निएको छ, पछाडिको दाँत दुखिरहेको छ वा मुख खोल्नसमेत गाह्रो भइरहेको छ?आखिर बुद्धि बङ्गारा किन यति ढिलो आउँछ?
आउँदा किन दुख्छ?
र दुख्यो भन्दैमा यसलाई उखेल्नैपर्छ त?

मानिसको मुखमा सामान्यतया ३२ वटा स्थायी दाँत हुन सक्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा पछिल्लो भागमा आउने चारवटा दाँतलाई हामी ‘बुद्धि बङ्गारा’ भन्छौँ। अङ्ग्रेजीमा यसलाई Wisdom Tooth र चिकित्सा भाषामा Third Molar भनिन्छ।

सामान्यतया यी दाँत १७ देखि २५ वर्षको उमेर आसपास आउन सक्छन्। तर सबै मानिसमा चारवटै बुद्धि बङ्गारा आउनैपर्छ भन्ने हुँदैन। कसैको एउटा, दुई वा तीनवटा मात्र आउन सक्छन् भने कतिपयको एउटा पनि नआउन सक्छ।

बुद्धि बङ्गारा अरू दाँतभन्दा ढिलो किन आउँछ?

यसको मुख्य कारण विकासक्रमसँग जोडिएको मानिन्छ। हाम्रा पुर्खाहरूको खानामा कडा, रेसादार र राम्रोसँग चपाउनुपर्ने खानेकुरा धेरै हुन्थे। त्यसैले पछाडिका थप चपाउने दाँत उपयोगी थिए। तर अहिले खाना पकाउने, काट्ने र प्रशोधन गर्ने तरिका परिवर्तन भएको छ। साथै मानिसको बङ्गाराको आकार पनि पहिलेको तुलनामा सानो भएको मानिन्छ।

त्यसैले बुद्धि बङ्गारा आउन खोज्दा धेरै मानिसको मुखमा पर्याप्त ठाउँ हुँदैन।यदि बुद्धि बङ्गारा सही दिशामा र पर्याप्त ठाउँ पाएर आयो भने सामान्यतया ठूलो समस्या हुँदैन।

तर ठाउँ नपुग्दा यो छेउको दाँततर्फ ढल्किन सक्छ।कहिलेकाहीँ गिजामुनि नै फसेर बस्न सक्छ।यसलाई Impacted Wisdom Tooth, अर्थात् फसेको बुद्धि बङ्गारा भनिन्छ।अझ अर्को समस्या के हुन सक्छ भने—दाँत आधा मात्र बाहिर आएर त्यसको केही भाग गिजाले छोपिराख्न सक्छ।त्यस्तो ठाउँमा खाना र ब्याक्टेरिया जम्मा हुन सजिलो हुन्छ। फलस्वरूप गिजा सुन्निन सक्छ, दुख्न सक्छ र सङ्क्रमण हुन सक्छ।यसलाई Pericoronitis भनिन्छ।गम्भीर अवस्थामा मुख खोल्न, चपाउन वा निल्नसमेत समस्या हुन सक्छ।

कहिले चिन्ताजनक?

बुद्धि बङ्गारा आउँदा हल्का दुखाइ वा असजिलो हुनु मात्रैले ठूलो समस्या भएको भन्न मिल्दैन।तर बारम्बार वा अत्यधिक दुखाइ हुने, गिजा धेरै सुन्निने, पिप आउने, ज्वरो आउने, मुख खोल्न गाह्रो हुने वा निल्न तथा सास फेर्न समस्या हुनेजस्ता लक्षण देखिएमा दन्त चिकित्सकसँग जाँच गराउनु आवश्यक हुन्छ।किनकि उपचार नगरेको सङ्क्रमण कहिलेकाहीँ वरपरका भागमा फैलिन सक्छ।

अब सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न—
बुद्धि बङ्गारा दुख्यो भने उखेल्नैपर्छ?

उत्तर हो—सधैँ होइन।

यदि बुद्धि बङ्गारा सही अवस्थामा छ, सफा राख्न सकिन्छ र यसले कुनै समस्या गरिरहेको छैन भने चिकित्सकले सामान्यतया नियमित जाँच गर्दै निगरानी गर्न सक्छन्।तर बारम्बार सङ्क्रमण हुने, गम्भीर दुखाइ हुने, दाँत बिग्रिएको वा छेउका दाँतलाई क्षति पुर्‍याइरहेको अवस्था छ भने दन्त चिकित्सकले उखेल्न सल्लाह दिन सक्छन्।दाँत गिजामुनि फसेको अवस्थामा एक्स-रे गरेर यसको दिशा र अवस्थासमेत हेर्न सकिन्छ।

उखेलिसकेपछि

बुद्धि बङ्गारा उखेलिसकेपछि केही दिन दुखाइ र सुन्निने हुन सक्छ। सुरुवाती दिनमा नरम खानेकुरा खाने, चिकित्सकको सल्लाहअनुसार औषधि प्रयोग गर्ने र घाउमा बनेको रगतको ढिक्कालाई जोगाउने महत्त्वपूर्ण हुन्छ।धूम्रपान नगर्नुहोस् र घाउमा खाना अड्किन सक्ने कडा वा कुरकुरे खानेकुराबाट केही समय बच्नु राम्रो हुन्छ।कहिलेकाहीँ Dry Socket, सङ्क्रमण वा नसामा असरजस्ता जटिलता पनि हुन सक्छन्। त्यसैले बुद्धि बङ्गारा आउँदैछ भन्दैमा आत्तिनुपर्ने आवश्यकता छैन।

समस्या भएमा आफैँ निर्णय गरेर दाँत उखेल्नुको सट्टा दन्त चिकित्सकबाट जाँच गराउनुहोस्।बुद्धि बङ्गाराको समस्या सामान्य हुन सक्छ, तर सही समयमा उपचार नगर्दा जटिल पनि बन्न सक्छ।