महालक्ष्मी नगरपालिकामा पछिल्लो समय विकासको अवधारणाले नयाँ स्वरूप लिन थालेको छ। विकासलाई केवल सडक, भवन, ढल तथा अन्य भौतिक पूर्वाधारको निर्माणमा मात्र सीमित नराखी नागरिकको सीप, क्षमता, आर्थिक अवस्था र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोड्ने प्रयास भइरहेको छ। यही सोचलाई कार्यान्वयन गर्ने उद्देश्यका साथ नगरपालिकाकी उपप्रमुख लक्ष्मी महर्जनको विशेष पहलमा सञ्चालन गरिएको “एक घर, एक सीप” अभियान अहिले नगरका विभिन्न वडामा प्रभावकारी रूपमा विस्तार हुँदै गएको छ।
स्थानीय नागरिकलाई सीपयुक्त, आत्मनिर्भर र उत्पादनशील बनाउने लक्ष्यका साथ अघि बढाइएको उक्त अभियान अन्तर्गत विभिन्न वडामा सीपमूलक तथा संस्कृतिमूलक कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेका छन्। अभियानको मूल उद्देश्य प्रत्येक परिवारलाई कम्तीमा एउटा उत्पादनशील सीपसँग जोड्दै स्वरोजगार र उद्यमशीलताको आधार तयार गर्नु हो। स्थानीय सरकारको लगानी प्रत्यक्ष रूपमा नागरिकको जीवनस्तर सुधारसँग जोडिनुपर्छ भन्ने अवधारणालाई आत्मसात गर्दै महालक्ष्मी नगरपालिकाले मानव पूँजी विकासलाई प्राथमिकतामा राखेको देखिन्छ।
यसै अभियानअन्तर्गत वडा नं. १ मा महालक्ष्मी नगरपालिकाको आर्थिक सहयोग तथा युनिटी क्लबको आयोजनामा सञ्चालन गरिएको दुबोको माला तथा साइपाटा निर्माण तालिम सम्पन्न भएको छ। धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेका दुबोको माला र साइपाटाको माग वर्षभरि नै रहने भएकाले स्थानीय महिलाहरूलाई उत्पादनसँग जोड्दै आयआर्जनको अवसर सिर्जना गर्ने उद्देश्यले तालिम सञ्चालन गरिएको हो।
तालिममा सहभागी महिलाहरूले दुबोको माला तथा साइपाटा निर्माणसम्बन्धी व्यावहारिक ज्ञान हासिल गर्नुका साथै उत्पादनको गुणस्तर, संरक्षण र सम्भावित बजारीकरणका विषयमा समेत जानकारी प्राप्त गरेका छन्। नगरपालिकाको विश्वास छ कि यस्ता तालिमले महिलाहरूलाई घरमै बसेर आर्थिक गतिविधिमा सहभागी हुने अवसर प्रदान गर्नेछ र पारिवारिक आय वृद्धि गर्न सहयोग पुर्याउनेछ।
त्यसैगरी वडा नं. ६ मा सञ्चालन गरिएको मोती तथा क्रिस्टल ह्यान्डब्याग निर्माण तालिम पनि सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ। हस्तकला र सिर्जनशीलतामा आधारित यस्ता उत्पादनहरूको बजार माग बढ्दै गएको सन्दर्भमा महिलाहरूलाई आधुनिक तथा व्यवसायिक सीप प्रदान गर्ने उद्देश्यले तालिम सञ्चालन गरिएको हो। तालिमबाट सहभागीहरूले केवल हस्तकला सिक्ने अवसर मात्र प्राप्त गरेका छैनन्, बरु त्यसलाई सानो उद्यमका रूपमा विकास गरी आर्थिक लाभ लिन सकिने सम्भावनाबारे पनि जानकारी पाएका छन्।
नगरपालिकाले यस्ता तालिमलाई केवल प्रमाणपत्र वितरण गर्ने औपचारिक कार्यक्रमको रूपमा नभई आर्थिक रूपान्तरणको माध्यमका रूपमा लिएको छ। तालिमपछि उत्पादन, बजारीकरण र उद्यमशीलतासँग जोड्ने वातावरण निर्माण गर्न सके मात्र वास्तविक उपलब्धि हासिल हुने नगरपालिकाको धारणा रहेको छ।
आर्थिक सशक्तीकरणसँगै सांस्कृतिक पहिचान र मौलिकताको संरक्षणलाई पनि समान प्राथमिकतामा राख्दै वडा नं. ४ मा लाखे नाच तथा धिमे बाजा प्रशिक्षण कार्यक्रम शुभारम्भ गरिएको छ। आधुनिकता र विश्वव्यापीकरणको प्रभावका कारण परम्परागत कला र संस्कृतिहरू क्रमशः ओझेलमा पर्दै गएको अवस्थामा महालक्ष्मी नगरपालिकाले नयाँ पुस्तालाई आफ्नै सांस्कृतिक सम्पदासँग जोड्ने उद्देश्यले यो कार्यक्रम अघि बढाएको हो।
लाखे नाच र धिमे बाजा केवल सांस्कृतिक प्रस्तुति मात्र नभई नेवारी सभ्यता, इतिहास र पहिचानसँग जोडिएका जीवित सम्पदा हुन्। यिनको संरक्षण र हस्तान्तरण नहुँदा भविष्यमा मौलिक संस्कृतिमाथि संकट आउन सक्ने भएकाले नगरपालिकाले संस्कृति संरक्षणलाई विकासको अभिन्न अंगका रूपमा अघि बढाएको देखिन्छ।
उपप्रमुख लक्ष्मी महर्जनले विकासको वास्तविक मापन नागरिकको जीवनमा आएको परिवर्तनबाट हुनुपर्ने बताउँदै भौतिक विकाससँगै सीप, शिक्षा, संस्कृति र आर्थिक सशक्तीकरणलाई समान महत्व दिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरिन्। उनका अनुसार स्थानीय तहको सफलता केवल निर्माण गरिएका संरचनाको संख्याले होइन, ती संरचनाबाट नागरिकले प्राप्त गरेको अवसर र जीवनस्तरमा आएको सुधारले निर्धारण हुन्छ।
उनले भनिन्, “हामीले विकासलाई केवल पूर्वाधार निर्माणसँग जोडेर हेर्ने परम्परागत सोच बदल्न आवश्यक छ। सडक र भवन आवश्यक छन्, तर नागरिकको हातमा सीप छैन भने आर्थिक समृद्धि सम्भव हुँदैन। त्यसैले ‘एक घर, एक सीप’ अभियानमार्फत प्रत्येक परिवारलाई उत्पादनशील बनाउने लक्ष्य राखेका छौं। जब एउटा घरमा एउटा सीप विकास हुन्छ, त्यो परिवार आत्मनिर्भर बन्छ, परिवार आत्मनिर्भर हुँदा समुदाय बलियो बन्छ र समुदाय बलियो हुँदा समग्र नगरपालिका समृद्ध बन्छ।”
उनले थपिन्, “हामी महिलाहरूलाई तालिम दिएर मात्रै रोकिँदैनौं। सीपलाई उत्पादनसँग, उत्पादनलाई बजारसँग र बजारलाई आयआर्जनसँग जोड्ने वातावरण निर्माण गर्नु स्थानीय सरकारको दायित्व हो। त्यसैले आगामी दिनमा अझ प्रभावकारी र परिणाममुखी कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ।”
उपप्रमुख महर्जनले सांस्कृतिक संरक्षणबिनाको विकास अपूर्ण हुने उल्लेख गर्दै आर्थिक समृद्धि र सांस्कृतिक पहिचानलाई सँगसँगै अगाडि बढाउने नीति नगरपालिकाले अवलम्बन गरेको बताइन्। उनका अनुसार नयाँ पुस्ताले आफ्नो भाषा, कला, संस्कार र परम्परासँग सम्बन्ध टुटाउन नहुने भएकाले संस्कृति संरक्षणका कार्यक्रमलाई पनि निरन्तरता दिइनेछ।
स्थानीय तह गठन भएपछि अधिकांश पालिकाहरू भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा केन्द्रित भइरहेका बेला महालक्ष्मी नगरपालिकाले भने मानव विकास र क्षमता अभिवृद्धिलाई प्राथमिकतामा राखेको देखिन्छ। सीप विकास, महिला सशक्तीकरण, युवा उद्यमशीलता, स्वरोजगार प्रवर्द्धन तथा संस्कृति संरक्षणलाई एउटै विकास अवधारणाभित्र समेट्ने प्रयासले नगरपालिकाको कार्यदिशालाई फरक बनाएको स्थानीय सरोकारवालाहरू बताउँछन्।
विशेषगरी महिलाहरूलाई आयआर्जनसँग जोड्ने, युवाहरूलाई उत्पादनशील गतिविधिमा आकर्षित गर्ने र समुदायलाई आत्मनिर्भरतातर्फ उन्मुख गराउने उद्देश्यले सञ्चालन भइरहेका कार्यक्रमले दीर्घकालीन रूपमा स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढ बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। नगरपालिकाको लगानीले केवल तत्कालीन उपलब्धि मात्र नभई भविष्यमा साना तथा घरेलु उद्योगको विकास, स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन र रोजगारी सिर्जनामा समेत योगदान पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
उपप्रमुख लक्ष्मी महर्जनको नेतृत्वमा अघि बढिरहेको “एक घर, एक सीप” अभियान अहिले केवल तालिम कार्यक्रममा सीमित छैन, बरु आत्मनिर्भर महालक्ष्मी निर्माणको दीर्घकालीन रणनीतिका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। सीप, स्वरोजगार, उद्यमशीलता, महिला सशक्तीकरण र सांस्कृतिक संरक्षणलाई एउटै अभियानभित्र समेट्ने यो प्रयासले महालक्ष्मी नगरपालिकामा विकासको नयाँ अभ्यास सुरु गरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
यदि यही गतिमा कार्यक्रमहरू विस्तार र प्रभावकारी कार्यान्वयन हुँदै गए भने महालक्ष्मी नगरपालिका निकट भविष्यमा सीपमा आधारित स्थानीय विकास, आत्मनिर्भरता र सांस्कृतिक संरक्षणको नमुना पालिकाका रूपमा स्थापित हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
