साहित्य समाजको ऐना हो भनिन्छ। साहित्यले केवल कथा, कविता वा कल्पनाका संसार मात्र प्रस्तुत गर्दैन, यसले मानिसका अनुभूति, पीडा, संघर्ष र जीवनका यथार्थ पक्षहरूलाई पनि उजागर गर्छ। विशेष गरी आत्मकथात्मक साहित्यले लेखकको व्यक्तिगत जीवनयात्रामार्फत समाजलाई महत्वपूर्ण सन्देश दिने काम गर्दछ। यस्तै प्रकृतिको एक सशक्त कृति हो शंकर श्रेष्ठद्वारा लिखित “क्यान्सरसँग मेरा अनुभूति”।
यो पुस्तक केवल क्यान्सर रोगसँगको संघर्षको कथा मात्र होइन, मानव जीवनको अदम्य साहस, धैर्य, आत्मबल र आशावादिताको जीवन्त दस्तावेज हो। क्यान्सरजस्तो जटिल र भयावह रोगसँग जुध्दै लेखकले प्राप्त गरेका अनुभव, अनुभूति, शिक्षा र जीवनदर्शनलाई यस पुस्तकमा अत्यन्त मार्मिक ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ। पुस्तक पढ्दा पाठकले केवल लेखकको कथा पढेको अनुभूति गर्दैन, बरु आफैंले त्यो संघर्ष, पीडा र आशाको यात्रालाई नजिकबाट अनुभव गरिरहेको महसुस गर्छ।
मानिसको जीवन योजनाहरूले भरिएको हुन्छ। हरेक व्यक्तिले आफ्नो भविष्यका लागि अनेकौं सपना बुनेको हुन्छ। कसैले सफल करियरको सपना देखेको हुन्छ, कसैले परिवारको खुसीको कल्पना गरेको हुन्छ, त कसैले समाजका लागि केही योगदान गर्ने चाहना राखेको हुन्छ। लेखक शंकर श्रेष्ठको जीवन पनि यस्तै योजनाहरू र उद्देश्यहरूले भरिएको थियो।
शिक्षण तथा सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय जीवन बिताइरहेका उनी सामान्य रूपमा आफ्नो दैनिकी अगाडि बढाइरहेका थिए। तर जीवन सधैं मानिसले सोचेअनुसार चल्दैन। कहिलेकाहीँ एउटा अप्रत्याशित घटनाले सम्पूर्ण जीवनको दिशा नै परिवर्तन गरिदिन्छ। लेखकको जीवनमा पनि यस्तै घटना घट्यो, जब स्वास्थ्य परीक्षणका क्रममा आफू क्यान्सर रोगबाट पीडित भएको जानकारी प्राप्त भयो।
क्यान्सर भएको समाचार केवल एउटा चिकित्सकीय रिपोर्ट थिएन; त्यो समाचारले उनको सम्पूर्ण मानसिक संसारलाई हल्लाइदियो। क्षणभरमै जीवनका सबै योजना, सपना र आशाहरू अनिश्चितताको बादलले ढाकिएका जस्ता लागे। “अब के हुन्छ?”, “के म बाँच्न सक्छु?”, “परिवारको भविष्य के होला?” जस्ता प्रश्नहरूले उनको मनलाई बारम्बार घोचिरहे।
मानिसले मृत्युको सम्भावनालाई जीवनभर सैद्धान्तिक रूपमा बुझ्छ, तर जब मृत्युको छायाँ आफ्नै जीवनमा देखापर्छ, तब मात्र त्यसको वास्तविक अर्थ महसुस हुन्छ। लेखकले यही अनुभूतिलाई पुस्तकमा अत्यन्त जीवन्त ढङ्गले चित्रण गरेका छन्। क्यान्सरको चर्चा गर्दा अधिकांश मानिसले शारीरिक पीडालाई मात्र सम्झन्छन्। तर वास्तवमा क्यान्सरको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव मानिसको मनमा पर्छ।
रोगको खबर सुनेपछि उत्पन्न हुने भय, निराशा, तनाव र अनिश्चितता धेरै अवस्थामा शारीरिक पीडाभन्दा पनि गहिरो हुन्छ। श्रेष्ठले पुस्तकमा यही मानसिक संघर्षलाई विशेष महत्व दिएका छन्। प्रारम्भिक दिनहरूमा उनी बारम्बार नकारात्मक सोचले घेरिन्थे। भविष्य अन्धकारमय लाग्थ्यो। निद्रा हराउँथ्यो। मनमा निरन्तर चिन्ता र भयले डेरा जमाउँथ्यो।
यद्यपि समयसँगै उनले एउटा महत्वपूर्ण कुरा बुझे—यदि मन हार्यो भने शरीरले पनि हार्छ। रोगसँगको लडाइँमा मनोबल सबैभन्दा ठूलो हतियार हो। यही बुझाइले उनलाई निराशाबाट आशातर्फ डोर्यायो। उनले आफ्ना भावनाहरूलाई नियन्त्रण गर्न सिके, सकारात्मक सोच विकास गरे र रोगलाई अन्त्य होइन, एउटा चुनौतीका रूपमा लिन थाले। क्यान्सरको उपचार एउटा लामो र कठिन यात्रा हो। अस्पतालका गल्लीहरू, परीक्षण कक्षहरू, औषधिहरू, चिकित्सकहरूको सल्लाह र उपचारका विभिन्न चरणहरू बिरामीको जीवनको अभिन्न हिस्सा बन्छन्।
श्रेष्ठले उपचारको क्रममा भोग्नुपरेका अनेकौं अनुभवहरूलाई अत्यन्त इमानदारीपूर्वक प्रस्तुत गरेका छन्। कहिलेकाहीँ उपचारका कारण शरीर असाध्यै कमजोर हुन्थ्यो। कहिलेकाहीँ औषधिको असरले सामान्य काम गर्न पनि कठिन हुन्थ्यो। तर ती सबै कठिनाइहरूका बीच पनि उनले हार मानेनन् । उनले बुझिसकेका थिए कि प्रत्येक उपचार, प्रत्येक परीक्षण र प्रत्येक पीडा जीवनतर्फको अर्को कदम हो। यही सोचले उनलाई अगाडि बढाइरह्यो। उपचारका क्रममा भेटिएका चिकित्सकहरू, नर्सहरू तथा स्वास्थ्यकर्मीहरूप्रति उनले व्यक्त गरेको सम्मानले पुस्तकलाई अझ मानवीय बनाएको छ।
मानिस जब ठूलो संकटमा पर्छ, तब उसले आफ्ना प्रियजनहरूको वास्तविक महत्व बुझ्छ। लेखकका अनुसार क्यान्सरसँगको संघर्षमा सबैभन्दा ठूलो शक्ति परिवारबाट प्राप्त भयो। परिवारका सदस्यहरूले केवल शारीरिक हेरचाह मात्र गरेनन्, मानसिक रूपमा पनि उनलाई बलियो बनाए। जब उनी निराश हुन्थे, परिवारले आशा जगाइदियो। जब उनी कमजोर हुन्थे, परिवारले हिम्मत दियो। जब उनी डराउँथे, परिवारले विश्वास दिलायो।
पुस्तकमा परिवारको माया, सहयोग र त्यागको अत्यन्त भावुक चित्रण गरिएको छ। लेखकले स्पष्ट रूपमा स्वीकार गरेका छन् कि यदि परिवारको साथ नपाएको भए क्यान्सरसँगको संघर्ष झन् कठिन हुन सक्थ्यो। यसले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—रोगसँग लडाइँ केवल बिरामीको व्यक्तिगत लडाइँ होइन, त्यो सम्पूर्ण परिवारको साझा संघर्ष हो।
“क्यान्सरसँग मेरा अनुभूति” को केन्द्रबिन्दु नै आत्मबल हो। लेखकले बारम्बार देखाउन खोजेका छन् कि मानिसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति उसको मनभित्र हुन्छ। उपचारका क्रममा शरीर कमजोर हुन सक्छ, परिस्थिति प्रतिकूल हुन सक्छ, तर आत्मबल बलियो छ भने मानिसले असम्भवजस्तो देखिने चुनौतीहरू पनि पार गर्न सक्छ। लेखकले आफूले अनुभव गरेका प्रत्येक कठिनाइलाई आत्मबलका साथ सामना गरेका छन्।
उनले आफ्नो जीवनबाट सिकेको एउटा महत्वपूर्ण पाठ साझा गरेका छन्—सकारात्मक सोच कुनै जादु होइन, तर यो संघर्ष गर्ने ऊर्जा हो। आशा कुनै काल्पनिक कुरा होइन, यो जीवनलाई अगाडि बढाउने शक्ति हो। रोगले मानिसबाट धेरै कुरा खोस्न सक्छ, तर यसले केही महत्वपूर्ण कुरा सिकाउन पनि सक्छ। लेखकले क्यान्सरसँगको यात्राबाट प्राप्त गरेका जीवन–पाठहरूलाई पुस्तकको महत्वपूर्ण उपलब्धि मानेका छन्।
रोगअघि व्यस्तताले गर्दा ध्यान नदिएका धेरै कुराहरू रोगपछि अत्यन्त महत्वपूर्ण लाग्न थाले। बिहानको घाम, परिवारसँग बिताएको समय, साथीहरूसँगको भेटघाट, सामान्य हिँडडुल, स्वस्थ शरीर—यी सबै कुराको वास्तविक मूल्य उनले गहिरोसँग महसुस गरे। उनी भन्छन्, मानिसले धेरैजसो समय भविष्यको चिन्तामा बिताउँछ र वर्तमानको आनन्द लिन बिर्सन्छ। क्यान्सरले उनलाई वर्तमान क्षणको महत्व बुझायो। जीवनको प्रत्येक दिनलाई उपहारका रूपमा स्वीकार गर्न सिकायो।
श्रेष्ठले आफ्नो अनुभवलाई केवल व्यक्तिगत कथामा सीमित राखेका छैनन्। उनले समाजलाई पनि महत्वपूर्ण सन्देश दिएका छन्। नेपालमा अझै पनि धेरै मानिसहरू क्यान्सरका विषयमा खुलेर कुरा गर्न हिच्किचाउँछन्। कतिपय अवस्थामा रोग लुकाउने प्रवृत्ति पनि देखिन्छ।
श्रेष्ठका अनुसार यस्तो सोच परिवर्तन हुन आवश्यक छ। समयमै स्वास्थ्य परीक्षण, प्रारम्भिक पहिचान र उचित उपचारले क्यान्सरविरुद्धको लडाइँलाई धेरै सहज बनाउन सक्छ। त्यसैले जनचेतना, स्वास्थ्यप्रति सजगता र नियमित परीक्षणको आवश्यकता उनले जोड दिएका छन्।
त्यसैगरी, क्यान्सर बिरामीहरूलाई दयाको दृष्टिले होइन, सम्मान र हौसलाको दृष्टिले हेर्नुपर्ने सन्देश पनि पुस्तकले दिन्छ। साहित्यिक हिसाबले पनि “क्यान्सरसँग मेरा अनुभूति” महत्वपूर्ण कृति हो। पुस्तकमा प्रयोग गरिएको भाषा सरल, सहज र आत्मीय छ। लेखकले जटिल भावनाहरूलाई पनि सहज शैलीमा प्रस्तुत गरेका छन्। यही कारणले पुस्तक सबै तहका पाठकका लागि बोधगम्य र प्रभावकारी बनेको छ।
पुस्तकको विशेषता यसको इमानदारी हो। लेखकले आफ्नो पीडा, कमजोरी, डर र आशालाई कुनै आवरणबिना प्रस्तुत गरेका छन्। यही यथार्थपरकताले पाठकलाई पुस्तकसँग भावनात्मक रूपमा जोड्न सफल बनाउँछ।
समग्रमा, “क्यान्सरसँग मेरा अनुभूति” केवल क्यान्सर रोगको कथा होइन; यो जीवनको कथा हो। यो निराशाबाट आशातर्फ, कमजोरीबाट शक्तितर्फ, र मृत्युको छायाँबाट जीवनको उज्यालोतर्फको प्रेरणादायी यात्रा हो। शंकर श्रेष्ठले आफ्नो व्यक्तिगत संघर्षलाई समाजका लागि प्रेरणाको स्रोत बनाएका छन्।
यो पुस्तक पढिसकेपछि पाठकले एउटा महत्वपूर्ण सत्य महसुस गर्छ जीवनको वास्तविक शक्ति मानिसको शरीरमा होइन, उसको मनमा हुन्छ। रोगले शरीरलाई कमजोर बनाउन सक्छ, तर आशा, आत्मविश्वास र इच्छाशक्तिलाई पराजित गर्न सक्दैन। त्यसैले “क्यान्सरसँग मेरा अनुभूति” केवल एउटा पुस्तक होइन, जीवनलाई सकारात्मक रूपमा बाँच्न सिकाउने प्रेरणादायी दस्तावेज हो, जसले हरेक पाठकलाई संघर्षका बीच पनि उज्यालो खोज्न र जीवनप्रति आस्था कायम राख्न प्रेरित गर्दछ।
