रोशना थापा नेपाल प्रहरीभित्र उदाएको एउटा यस्तो नाम हो, जसले साहसको अर्थ केवल शब्दमा होइन, आफ्नो कर्ममा प्रमाणित गरिरहेकी छन्। बाढी, पहिरो, डुबान र विपद्का सबैभन्दा भयावह क्षणमा नागरिकको ज्यान बचाउन जोखिमतर्फ अघि बढ्ने उनी अहिले नेपाल प्रहरीभित्र मात्रै होइन, देशभरका युवाहरूका लागि प्रेरणाको प्रतीक बनेकी छन्।
विपद् व्यवस्थापन महाशाखामा कार्यरत रोशना थापा विशेषगरी जल उद्धार क्षेत्रमा आफ्नो असाधारण साहसका कारण चर्चामा आएकी हुन्। उर्लंदो भोटेकोशी नदीमा डोरी, लाइफ ज्याकेट र सीमित उपकरणको भरमा हाम फालेर मानिसको जीवन बचाउने पहिलो नेपाली महिला “रेस्क्यु स्वीमर” का रूपमा उनले आफ्नो छुट्टै पहिचान स्थापित गरिसकेकी छन्।
जहाँ बाढीको बहावले पुल बगाउँछ, घर च्यात्छ र मानिसको आशा समाप्त पार्छ, त्यहीँ रोशना थापा भने कसैको सास बचाउन मृत्युसँग प्रत्यक्ष भिड्न पुग्छिन्। उनका अनुसार विपद् केवल प्राकृतिक घटना होइन, त्यो मानिसको जीवनसँग जोडिएको सबैभन्दा पीडादायी क्षण हो।
उनी भन्छिन्, “बाढी आउँदा मानिसहरूले आफ्नो घर, परिवार र भविष्य सबै एकैपटक गुमाइरहेका हुन्छन्।
त्यस्तो बेला प्रहरी डराएर पछाडि हट्ने हो भने नागरिकको भरोसा पनि डुब्छ। त्यसैले मैले जहिले पनि आफ्नो ज्यानभन्दा पहिले नागरिकको सास सम्झिने गरेकी छु।”
रोशनाले स्कुबा डाइभिङ, जल उद्धार र विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी विशेष तालिम प्राप्त गरेकी छन्। तर उनी भन्छिन् — तालिमले शरीर तयार बनाउँछ, साहस भने परिस्थितिले सिकाउँछ। उनका धेरै उद्धार अभियानहरू यस्ता थिए, जहाँ केही सेकेन्ड ढिलो भएको भए मानिसको जीवन बचाउन सम्भव नहुने अवस्था थियो।
भोटेकोशीको उर्लंदो भेलमा फसेका नागरिकको उद्धार गर्दा उनले धेरै पटक आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेकी छन्। चिसो पानी, तीव्र बहाव, ढुंगामा ठोक्किने खतरा र अनिश्चित परिस्थितिबीच उद्धार गर्नु सामान्य कुरा होइन। तर रोशनाका लागि त्यो केवल ड्युटी होइन, मानवताको जिम्मेवारी हो।
उनका सहकर्मीहरूका अनुसार धेरैजसो कठिन उद्धारमा रोशना सबैभन्दा अगाडि देखिन्छिन्। जहाँ अरूले जोखिमको हिसाब गर्छन्, त्यहाँ उनी कसरी ज्यान बचाउन सकिन्छ भन्ने सोचिरहेकी हुन्छिन्।
उनी भन्छिन्, “मलाई डर लाग्दैन भन्ने होइन।
प्रत्येक उद्धारअघि मनमा अनेक कुरा आउँछन्।
तर जब पानीमा डुबिरहेको मानिसको चिच्याहट सुनिन्छ,
त्यो क्षणमा आफ्नो डरभन्दा ठूलो अर्को कुरा हुन्छ — कसैको जीवन।”
नेपालजस्तो विपद् जोखिमयुक्त देशमा जल उद्धार अत्यन्तै चुनौतीपूर्ण क्षेत्र मानिन्छ। अझ महिला भएर यस्तो क्षेत्रमा प्रवेश गर्नु झन् कठिन थियो। समाजको सोच, परिवारको चिन्ता र पुरुषको बाहुल्यता रहेको संरचनाबीच आफूलाई प्रमाणित गर्नु रोशनाका लागि सजिलो यात्रा थिएन।
तर उनले कहिल्यै कमजोरी स्वीकार गरिनन्। बरु आफ्नो कामबाट प्रमाणित गरिन् — साहस लिंगले होइन, कर्तव्यप्रतिको इमानदारीले तय हुन्छ।
उनी भन्छिन्, “धेरैले ‘यो काम महिलाले गर्न सक्दैनन्’ भने।
तर विपद्को समयमा उद्धार चाहिएको मानिसले उद्धारकर्ताको लिंग हेर्दैन।
उसले केवल एउटा हात खोजिरहेको हुन्छ, जसले उसलाई मृत्युबाट बाहिर निकालोस्।
मैले त्यही हात बन्ने निर्णय गरेकी हुँ।”
विपद्का क्रममा उनले धेरै दर्दनाक दृश्यहरू देखेकी छन्। बाढीले बगाएका बस्ती, पहिरोले पुरिएका परिवार, हराएका बालबालिका र आफन्तको शव कुरिरहेका मानिसहरूको पीडा उनका लागि कहिल्यै बिर्सन नसकिने अनुभव बनेका छन्।
उनी सम्झिन्छिन्, “कहिलेकाहीँ उद्धारमा पुग्दा मानिसहरू आशा नै हारिसकेका हुन्छन्।
कोही आमाले बच्चा खोजिरहेकी हुन्छिन्,
कोही वृद्ध बाबु पहिरो अगाडि निराश भएर बसिरहेका हुन्छन्।
त्यस्तो बेला प्रहरीको उपस्थितिले उनीहरूलाई फेरि बाँच्ने आशा दिन्छ।
त्यही आशा बचाइराख्न हामी जस्तोसुकै जोखिम उठाउँछौं।”
रोशनाका अनुसार प्रहरी हुनु केवल कानुन कार्यान्वयन गर्ने काम होइन, नागरिकको पीडामा साथ दिने जिम्मेवारी पनि हो। उनी भन्छिन्,
“वर्दी लगाउनु गर्वको कुरा हो।
तर त्यो वर्दीको असली अर्थ तब देखिन्छ,
जब कसैले ‘तपाईं आएपछि म बाँचें’ भनेर भन्छ।”
उनको निडरता, अनुशासन र सेवाभावका कारण नेपाल प्रहरी भित्र मात्र होइन, सामाजिक सञ्जालदेखि आम नागरिकमाझसम्म उनको प्रशंसा हुने गरेको छ। विशेषगरी महिलाहरूका लागि उनी एउटा जीवित उदाहरण बनेकी छन्।इच्छाशक्ति भए महिलाले पनि सबैभन्दा कठिन क्षेत्रमा सफलता हासिल गर्न सक्छन्।
उनको संघर्ष र साहसले अहिले धेरै युवालाई आफ्नो सपना पूरा गर्न प्रेरित गरिरहेको छ। विपद्को कठिन अवस्थामा समेत आत्मविश्वासका साथ काम गर्ने उनको शैलीले चुनौतीसँग भाग्ने होइन, सामना गर्ने बानी विकास गर्नुपर्ने सन्देश दिएको छ।
उनी युवाहरूलाई सधैं आफ्नो क्षमतामाथि विश्वास गर्न आग्रह गर्छिन्। उनका अनुसार मानिसलाई कमजोर बनाउने परिस्थिति होइन, आत्मविश्वासको कमी हो।
आज रोशना थापाको कथा केवल एउटी प्रहरी जवानको कथा होइन। यो कथा हो डरमाथि विजयको,
कर्तव्यप्रतिको समर्पणको,
मानवताको रक्षाका लागि जीवन जोखिममा राख्ने साहसको।
जहाँ धेरै मानिसहरू विपद् देखेर भाग्छन्, त्यहीँ रोशना थापा भने एउटा जीवन बचाउन मृत्युसँग जुधिरहेकी हुन्छिन्।
सायद त्यसैले आज धेरैका लागि उनी केवल प्रहरी होइनन् —
उनी आशा बचाउने एउटा साहसी नाम बनेकी छन्।
