माडी – माडीका धेरै सामुदायिक विद्यालयहरूमा आधारभूत तह कक्षा ८ सम्म कम्प्युटर विषयको पढाइ प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन हुन नसकेको तथ्य बाहिरिएपछि शिक्षा क्षेत्रमै गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ। देशभर “डिजिटल नेपाल”, “प्रविधिमैत्री शिक्षा” र “आधुनिक सिकाइ” का ठूला नारा घन्काइए पनि माडीका विद्यालयहरूको वास्तविक अवस्था भने अत्यन्त दयनीय देखिएको छ।
सूचना प्रविधिको युगमा संसार कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स र डिजिटल प्रविधिमा अगाडि बढिरहेको बेला माडीका हजारौं विद्यार्थी भने कम्प्युटरको आधारभूत ज्ञानबाट समेत वञ्चित भइरहेका छन्। निजी विद्यालयका विद्यार्थीहरूले सानै उमेरदेखि कम्प्युटर, इन्टरनेट र डिजिटल सिकाइमा पहुँच पाइरहेका बेला सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीहरू भने अझै पुस्तकको सैद्धान्तिक घेराभित्र सीमित हुन बाध्य छन्।
स्थानीय अभिभावकहरूका अनुसार धेरै विद्यालयमा कम्प्युटर विषय पाठ्यक्रममा त राखिएको छ, तर व्यवहारिक कक्षा सञ्चालन हुन सकेको छैन। कतै कम्प्युटर छैन, कतै भएका कम्प्युटर बिग्रिएका छन्, कतै शिक्षक अभाव छ, त कतै विद्युत् र इन्टरनेटको समस्या देखाएर पढाइ नै रोकिएको अवस्था छ।
सबैभन्दा चिन्ताजनक कुरा के भने कतिपय विद्यालयमा विद्यार्थीहरूले कम्प्युटर विषयको परीक्षा त दिन्छन्, तर कम्प्युटर चलाउन भने कहिल्यै नपाएको अवस्था रहेको गुनासो व्यापक रूपमा उठ्न थालेको छ। यसले शिक्षा प्रणालीमाथि नै प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ।
स्थानीयवासीहरूको भनाइमा सरकारी नीति र वास्तविक कार्यान्वयनबीच ठूलो खाडल देखिएको छ। शिक्षा क्षेत्रमा करोडौं बजेट खर्च भएको दाबी गरिए पनि ग्रामीण क्षेत्रका विद्यालयहरूमा न्यूनतम डिजिटल पूर्वाधारसमेत नपुग्नु गम्भीर लापरवाही भएको उनीहरूको आरोप छ।
“विद्यालयमा कम्प्युटर शिक्षा अनिवार्य भनिन्छ, तर विद्यार्थीले कम्प्युटर देख्नसमेत नपाउने अवस्था छ,” एक अभिभावकले आक्रोश पोख्दै भने, “यसरी कसरी प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छन् सामुदायिक विद्यालयका बालबालिका?”
कतिपय विद्यालयमा पुराना कम्प्युटर धुलोमा थन्किएका छन् भने केही विद्यालयमा कम्प्युटर ल्याबको नाममा एउटा कोठा मात्र राखिएको स्थानीयहरूको भनाइ छ। आवश्यक मर्मत, अपडेट र प्राविधिक जनशक्तिको अभावका कारण उपकरण प्रयोगविहीन बन्दै गएको बताइएको छ।
विद्यार्थीहरू स्वयंले पनि आफूहरू आधुनिक शिक्षाबाट पछाडि पारिएको महसुस गरिरहेको बताएका छन्। “हामीले मोबाइल देखेका छौं, तर कम्प्युटर चलाउन पाएका छैनौं,” एक विद्यार्थीले दुःख व्यक्त गर्दै भन्यो, “भविष्यमा जागिर र पढाइमा कसरी प्रतिस्पर्धा गर्ने?”
शिक्षा सरोकारवालाहरूका अनुसार अहिलेको विश्वमा कम्प्युटर शिक्षा विलासिता होइन, आधारभूत आवश्यकता बनिसकेको छ। सरकारी कार्यालयदेखि बैंक, स्वास्थ्य, व्यापार, सञ्चार र रोजगारका हरेक क्षेत्रमा डिजिटल ज्ञान अनिवार्यजस्तै बनेको अवस्थामा ग्रामीण विद्यार्थीलाई यस्तो अवसरबाट वञ्चित गर्नु भविष्यसँग खेलवाड भएको टिप्पणी हुन थालेको छ।
स्थानीय बुद्धिजीवीहरूले शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय, सम्बन्धित स्थानीय तह तथा शिक्षा शाखाको भूमिका माथि समेत प्रश्न उठाएका छन्। उनीहरूले बजेट विनियोजन, उपकरण खरिद र शिक्षक व्यवस्थापनमा देखिएको ढिलासुस्ती तथा उदासीनताका कारण समस्या झन् जटिल बन्दै गएको बताएका छन्।
कतिपय शिक्षकहरूका अनुसार विद्यालयहरूमा कम्प्युटर शिक्षकको दरबन्दी नै पर्याप्त छैन। भएका शिक्षकलाई समेत तलब, तालिम र प्रोत्साहनको अभाव हुँदा गुणस्तरीय पढाइ सञ्चालन गर्न कठिन भइरहेको गुनासो छ।
स्थानीयहरूले तत्काल प्रत्येक विद्यालयमा व्यवस्थित कम्प्युटर ल्याब स्थापना, दक्ष शिक्षक नियुक्ति, इन्टरनेट पहुँच र नियमित प्राविधिक व्यवस्थापनको माग गरेका छन्। उनीहरूको भनाइमा “डिजिटल नेपाल” को सपना भाषण र कार्यक्रममा मात्र सीमित नराखी गाउँ–गाउँका विद्यालयसम्म पुर्याउन आवश्यक छ।
यदि समयमै ठोस पहल नगरिने हो भने माडीका हजारौं विद्यार्थी आधुनिक शिक्षा र रोजगारीको प्रतिस्पर्धाबाट झन् टाढिने खतरा बढ्दै जाने देखिएको छ। अहिलेको अवस्था केवल एउटा शैक्षिक कमजोरी मात्र नभई समग्र भविष्य पुस्तामाथिको गम्भीर अन्यायका रूपमा हेरिन थालेको छ।
अब प्रश्न उठ्न थालेको छ — आखिर राज्यले घोषणा गरेको डिजिटल शिक्षा अभियान कागजमै सीमित हो त? माडीका सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूले कहिले पाउँछन् वास्तविक कम्प्युटर शिक्षा? स्थानीयहरू उत्तरको प्रतीक्षामा छन्।
