वीरगञ्ज — जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साको प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालेका प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) पवन भट्टराईले पर्साको शान्ति–सुरक्षा, अपराध नियन्त्रण र नागरिकमैत्री प्रहरी सेवालाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्ने बताएका छन्। प्रहरी सेवामा आफ्नो अनुभवलाई आधार बनाउँदै भट्टराईले आफूले प्रहरीको पेशागत जिम्मेवारी अर्थात् ‘पुलिसिङ्ग’ बाहेक अरू कुरा नजानेको बताए। तर, प्रहरीको काम गर्ने शैली, चुनौती र प्राथमिकता भने ठाउँअनुसार फरक हुने उनको अनुभव छ।
“मैले पुलिसिङ्ग मात्र जानेको छु। तर काठमाडौंको पुलिसिङ्ग र तराईको पुलिसिङ्ग निकै फरक छ,” भट्टराईले भने।
उनका अनुसार प्रहरीको आधारभूत जिम्मेवारी जहाँसुकै एउटै भए पनि अपराधको प्रकृति, सामाजिक अवस्था, भौगोलिक बनावट, जनसंख्या, सीमा क्षेत्रको अवस्था र स्थानीय नागरिकको अपेक्षाअनुसार पुलिसिङ्गको शैली परिवर्तन गर्नुपर्छ। यही विषयलाई ध्यानमा राखेर पर्सामा आफ्नो कार्यशैली तय गर्ने उनको भनाइ छ।
काठमाडौंको अनुभव, पर्साको फरक चुनौती
काठमाडौंमा काम गर्दाको अनुभव र पर्सामा काम गर्दाको अनुभव एउटै नहुने भट्टराई बताउँछन्। काठमाडौं देशकै प्रमुख महानगर र अत्यधिक जनघनत्व भएको क्षेत्र भएकाले त्यहाँका सुरक्षा चुनौती पनि सहरी जीवनशैलीसँग प्रत्यक्ष जोडिएका हुन्छन्। महानगरीय क्षेत्रमा भीड व्यवस्थापन, ट्राफिक, चोरी, ठगी, साइबर अपराध, सार्वजनिक स्थानको सुरक्षा, प्रदर्शन तथा विभिन्न सामाजिक गतिविधिको व्यवस्थापनजस्ता विषय प्रहरीले निरन्तर सामना गर्नुपर्ने हुन्छन्।
तराई र विशेषगरी सीमावर्ती जिल्लामा भने प्रहरीको जिम्मेवारीको दायरा अझ फराकिलो हुने उनको बुझाइ छ। खुला सीमाका कारण हुने अवैध ओसारपसार, तस्करी, लागुऔषध कारोबार, सीमा अपराध तथा सीमासँग सम्बन्धित अन्य गतिविधिमाथि प्रहरीले निरन्तर निगरानी राख्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले काठमाडौंमा सफल भएको पुलिसिङ्गको शैलीलाई पर्सामा पनि त्यही रूपमा लागू गर्नुभन्दा यहाँको वास्तविकता र स्थानीय आवश्यकतालाई बुझेर प्रहरी रणनीति निर्माण गर्नुपर्ने भट्टराईको धारणा छ।
“ठाउँ फरक भएपछि चुनौती फरक हुन्छन्। चुनौती फरक भएपछि पुलिसिङ्ग गर्ने तरिका पनि फरक हुनुपर्छ,” उनले बताए।
सीमावर्ती जिल्लाको सुरक्षा चुनौती
पर्सा नेपाल–भारत सीमासँग जोडिएको महत्वपूर्ण जिल्ला हो। वीरगञ्ज देशकै प्रमुख व्यापारिक तथा आर्थिक केन्द्रमध्ये एक भएकाले यहाँको सुरक्षा व्यवस्थापनलाई सामान्य जिल्लाको तुलनामा संवेदनशील रूपमा हेर्नुपर्ने प्रहरी अधिकारीहरूको बुझाइ रहँदै आएको छ।
सीमाबाट हुने आवतजावत, व्यापारिक गतिविधि तथा आर्थिक कारोबारसँगै गैरकानुनी गतिविधि नियन्त्रण गर्नु प्रहरीका लागि चुनौतीपूर्ण काम हो। सीमा क्षेत्रको दुरुपयोग गर्दै हुन सक्ने तस्करी, लागुऔषध ओसारपसार तथा अन्य अपराध नियन्त्रणमा प्रहरीले विशेष ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।
भट्टराईले यस्ता गतिविधि नियन्त्रणका लागि सूचना संकलन र अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउने तथा कानुन उल्लंघन गर्ने जोसुकैलाई कानुनअनुसार कारबाहीको दायरामा ल्याउने बताएका छन्। उनका अनुसार अपराध नियन्त्रणका लागि प्रहरीको उपस्थिति मात्र पर्याप्त हुँदैन। अपराध हुनुअघि नै सूचना प्राप्त गर्ने, सम्भावित जोखिम पहिचान गर्ने र स्थानीय समुदायसँग सहकार्य गर्ने प्रणालीलाई बलियो बनाउन आवश्यक हुन्छ।
एसपी भट्टराईले पर्सामा नागरिकमैत्री प्रहरी सेवामा पनि जोड दिने बताएका छन्। प्रहरी कार्यालयमा आउने नागरिकले आफ्नो समस्या सहज रूपमा राख्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु आफ्नो प्राथमिकतामा रहेको उनले बताए।
प्रहरी र नागरिकबीच विश्वासको सम्बन्ध बलियो नभएसम्म प्रभावकारी अपराध नियन्त्रण सम्भव नहुने उनको भनाइ छ। अपराध अनुसन्धानदेखि शान्ति–सुरक्षा कायम गर्ने कामसम्म नागरिकको सूचना र सहयोग महत्वपूर्ण हुने भएकाले प्रहरी नागरिकसँग नजिक भएर काम गर्नुपर्ने उनले बताए।
उनले प्रहरीप्रति नागरिकको धारणा बदल्न प्रहरी आफैंले आफ्नो व्यवहारमा सुधार ल्याउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। नागरिकसँग सम्मानजनक व्यवहार, पीडितको कुरा सुन्ने, गुनासोलाई प्राथमिकताका साथ सम्बोधन गर्ने र कानुनअनुसार निष्पक्ष निर्णय गर्ने अभ्यासले प्रहरीप्रतिको विश्वास बढाउने उनको धारणा छ।
भट्टराईले प्रहरी संगठनभित्र व्यावसायिकता, अनुशासन र जिम्मेवारीबोधलाई उच्च प्राथमिकता दिने बताएका छन्। प्रहरी कर्मचारी आफ्नो जिम्मेवारीमा इमानदार र जवाफदेही भए मात्र संगठन प्रभावकारी बन्ने उनको भनाइ छ।
अपराध नियन्त्रणका नाममा कानुनको सीमा नाघ्ने वा प्रहरी आचरणविपरीत गतिविधि स्वीकार्य नहुने उनले स्पष्ट पारेका छन्। कानुन कार्यान्वयन गर्ने प्रहरी आफैं कानुनप्रति उत्तरदायी हुनुपर्ने उनको धारणा छ।
उनले प्रहरी कर्मचारीलाई व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा संगठनको जिम्मेवारी र नागरिकको हितलाई केन्द्रमा राखेर काम गर्न आग्रह गर्ने बताए।
पर्साजस्तो सीमावर्ती जिल्लामा अपराध नियन्त्रणका लागि सूचना प्रणालीलाई बलियो बनाउनु आवश्यक रहेको भट्टराईको बुझाइ छ। घटना भएपछि मात्र प्रहरी परिचालन गर्नेभन्दा सम्भावित अपराध र जोखिमबारे समयमै सूचना प्राप्त गरी रोकथामतर्फ जानुपर्ने उनले बताएका छन्।
अपराध अनुसन्धानलाई प्रमाणमा आधारित र व्यावसायिक बनाउनुपर्नेमा समेत उनले जोड दिएका छन्। कुनै पनि घटनामा दोषीलाई कानुनी दायरामा ल्याउँदा प्रमाण र अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिने तथा निर्दोष व्यक्तिमाथि अनावश्यक दबाब नपर्ने गरी काम गर्ने उनको भनाइ छ।
पर्साको सुरक्षा चुनौतीमध्ये सीमा क्षेत्रसँग सम्बन्धित अपराध तथा लागुऔषध कारोबारलाई पनि प्रहरीले प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ। युवा पुस्तामा लागुऔषधको असर बढ्न नदिन प्रहरीको कारबाहीसँगै जनचेतनामूलक कार्यक्रम पनि आवश्यक हुने भट्टराईको धारणा छ।
त्यस्तै, राजस्व चुहावट तथा गैरकानुनी रूपमा हुने वस्तुको ओसारपसार नियन्त्रणमा सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरेर अघि बढ्ने उनले बताएका छन्। उनका अनुसार सीमा सुरक्षा केवल प्रहरीको एक्लो प्रयासबाट सम्भव हुँदैन। प्रशासन, सशस्त्र प्रहरी, भन्सार, स्थानीय तह, नागरिक समाज तथा स्थानीय समुदायसँगको समन्वयले मात्र सीमावर्ती अपराध नियन्त्रणलाई प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ।
प्रहरी संगठनको व्यावसायिकता कायम राख्न कानुनलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्नुपर्ने भट्टराईको धारणा छ। प्रहरीमाथि आउने विभिन्न प्रकारका दबाबलाई भन्दा कानुनी जिम्मेवारीलाई प्राथमिकता दिइने उनले बताएका छन्।
उनका अनुसार प्रहरीको काम कसैलाई खुसी पार्नु नभई कानुन कार्यान्वयन गर्नु हो। नागरिकको सुरक्षा र कानुनी शासन कायम राख्ने विषयमा प्रहरी निष्पक्ष हुनुपर्ने उनले बताए। पर्साको सुरक्षा व्यवस्थापनमा जिल्ला प्रशासन, स्थानीय तह, विभिन्न सरकारी कार्यालय, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज तथा सञ्चार क्षेत्रसँग समन्वय आवश्यक रहेको भट्टराईले बताएका छन्।
विशेषगरी वीरगञ्ज व्यापारिक तथा आर्थिक गतिविधिको महत्वपूर्ण केन्द्र भएकाले व्यवसायी, उद्योगी, यातायात व्यवसायी र स्थानीय समुदायसँगको सहकार्यले सुरक्षा व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी बनाउन सक्ने उनको बुझाइ छ। प्रहरी सेवामा आफूले सिकेको र जानेको मुख्य विषय नै पुलिसिङ्ग भएको बताउँदै भट्टराईले पर्सामा पनि आफ्नो ध्यान त्यही विषयमा केन्द्रित हुने स्पष्ट पारेका छन्।
“मैले पुलिसिङ्ग मात्र जानेको छु,” भन्ने उनको भनाइले प्रहरी सेवाप्रतिको उनको पेशागत दृष्टिकोणलाई प्रस्ट पार्छ। तर उनीसँगै जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण भनाइ हो—काठमाडौं र तराईको पुलिसिङ्ग फरक छ।
यही फरकपनलाई बुझेर पर्साको सुरक्षा रणनीति अघि बढाउनु उनको कार्यकालको महत्वपूर्ण पक्ष बन्ने देखिन्छ। काठमाडौंमा प्राप्त अनुभवलाई पर्साको स्थानीय परिवेशसँग जोड्दै सीमावर्ती जिल्लाको विशिष्ट सुरक्षा चुनौती सामना गर्नु उनका लागि प्रमुख जिम्मेवारी हुनेछ। पर्सा प्रहरी प्रमुखका रूपमा भट्टराईको आगामी कार्यकालमा अपराध नियन्त्रण, सीमा क्षेत्रमा हुने गैरकानुनी गतिविधिको निगरानी, लागुऔषध नियन्त्रण, नागरिकसँगको सम्बन्ध सुधार, प्रहरी संगठनभित्रको अनुशासन र व्यावसायिकता तथा प्रभावकारी अनुसन्धानलाई कसरी अघि बढाइन्छ भन्ने विषयमा चासोका साथ हेरिएको छ।
अन्ततः प्रहरीको सफलता कारबाहीको संख्याले मात्र होइन, नागरिकले कति सुरक्षित महसुस गरे र प्रहरीप्रति उनीहरूको विश्वास कति बढ्यो भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ। पर्सामा आफ्नो जिम्मेवारी सम्हाल्दै एसपी भट्टराईले त्यही विश्वास निर्माण गर्न सके उनको ‘पुलिसिङ्ग’को अनुभवले नयाँ अर्थ पाउनेछ।
