नेपाली सांगीतिक क्षेत्रमा तीन दशकभन्दा लामो समयदेखि सक्रिय गायक, सर्जक तथा संगीतकार रबि रिमाल आफ्नो मौलिक गायन शैली, सिर्जनशीलता र भावनात्मक प्रस्तुतीका कारण दर्शक–श्रोतामाझ परिचित नाम हुन्। २०५२ सालमा स्याड रोज ब्यान्डबाट औपचारिक रूपमा सांगीतिक यात्रा सुरु गरेका उनले लोकप्रिय गीत ‘चरी उढ्यो बादल छुनलाई’ मार्फत नेपाली संगीतमा आफ्नो छुट्टै पहिचान स्थापित गरेका छन्। उक्त गीतको रचना तथा संगीत स्वयं रिमालले गरेका हुन्, जसले उनलाई देशभरका संगीतप्रेमीमाझ लोकप्रिय बनाएको छ।
पढाइ र व्यवसायका कारण केही समय संगीतबाट टाढिनुपरे पनि उनले आफ्नो सांगीतिक यात्रालाई पूर्ण रूपमा कहिल्यै रोकेनन्। समयअनुसार आफूलाई परिमार्जन गर्दै उनी पुनः सक्रिय बनेका छन्। अहिले विभिन्न मेला–महोत्सव, सांगीतिक कार्यक्रम तथा सांस्कृतिक उत्सवहरूमा उनको माग उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। तीन दशकको अनुभव, संघर्ष र सफलताको यात्राबारे हामीले रबि रिमालसँग विस्तृत कुराकानी गरेका छौं।
१. तीन दशकभन्दा लामो गायन यात्रा पूरा गर्दा कस्तो अनुभूति भइरहेको छ?
तीन दशक भन्नाले निकै लामो समय जस्तो लाग्छ, तर जब पछाडि फर्केर हेर्छु, सबै घटना हिजो–अस्तिको जस्तै महसुस हुन्छ। यो यात्राले मलाई धेरै कुरा सिकाएको छ—संघर्ष, धैर्यता, निरन्तरता र श्रोताको माया सबैभन्दा ठूलो शक्ति रहेछ भन्ने अनुभूति दिलाएको छ।
सुरुवाती दिनहरू निकै सामान्य थिए। गाउँघरका सांस्कृतिक कार्यक्रम, विद्यालयका वार्षिकोत्सव र स्थानीय मञ्चहरूबाट गीत गाउने अवसर मिल्थ्यो। त्यही साना अवसरहरूले ठूलो सपना देख्न प्रेरित गर्यो। आज तीन दशकपछि पनि दर्शक–श्रोताले उस्तै माया गरिरहनुभएको देख्दा आफूले गरेको मेहनत सार्थक भएको अनुभूति हुन्छ। कलाकारका लागि पुरस्कारभन्दा ठूलो सम्मान भनेको श्रोताको मनमा बस्न सक्नु हो, र त्यो अवसर मैले पाएको छु भन्ने लाग्छ।
२. संगीतसँगको तपाईंको सम्बन्ध कसरी सुरु भयो?
मेरो संगीतसँगको सम्बन्ध बाल्यकालदेखि नै जोडिएको हो। सानो हुँदा घरमा रेडियोमा बज्ने गीतहरू ध्यान दिएर सुन्थें। गाउँघरका सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूमा गीत गाउन निकै रुचि लाग्थ्यो। परिवार, विशेषगरी बुबा–आमाको प्रोत्साहनले आत्मविश्वास बढायो।
औपचारिक रूपमा २०५२ सालतिर सांगीतिक यात्रा सुरु गरेँ। त्यो समय अहिले जस्तो प्रविधि थिएन। गीत रेकर्ड गर्न, संगीत तयार गर्न वा सार्वजनिक गर्न निकै कठिन थियो। आर्थिक, प्राविधिक र अवसरका हिसाबले पनि चुनौती धेरै थिए। तर संगीतप्रतिको प्रेम र केही गरिछाड्ने दृढ इच्छाशक्तिले ती सबै कठिनाइ पार गर्न ऊर्जा दियो। संगीत मेरो लागि पेशा मात्र होइन, जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ।
३. ‘चरी उढ्यो बादल छुनलाई’ तपाईंको करियरको सबैभन्दा चर्चित गीत बन्यो। यो गीत किन विशेष छ?
हरेक कलाकारको जीवनमा एउटा यस्तो सिर्जना हुन्छ, जसले उसको पहिचान बनाइदिन्छ। मेरो लागि त्यो गीत ‘चरी उढ्यो बादल छुनलाई’ हो। यस गीतको रचना र संगीत मैले आफैं गरेको हुँ। गीत सार्वजनिक भएपछि देश–विदेशमा रहेका नेपाली श्रोताबाट अत्यन्तै सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त भयो।
यस गीतको शब्द, संगीत र भावनाले धेरै मानिसको मन छोयो। आज पनि धेरै कार्यक्रमहरूमा यही गीत गाउन आग्रह आउँछ। कुनै कलाकारका लागि आफ्नो सिर्जनाले समय पार गरेर पनि श्रोताको मनमा स्थान बनाउन सक्नु ठूलो उपलब्धि हो। त्यसैले यो गीत मेरो जीवनको अविस्मरणीय उपलब्धिमध्ये एक हो।
४. तपाईंका गीतहरूमा ग्रामीण जीवन, माया–प्रेम र सामाजिक यथार्थ किन बढी झल्किन्छ?
म ग्रामीण परिवेशमा हुर्केको मान्छे हुँ। मैले देखेको समाज, भोगेको जीवन, गाउँको संस्कृति, मानिसहरूको सम्बन्ध र उनीहरूको संघर्ष नै मेरा गीतहरूको मुख्य आधार बनेका छन्। मलाई लाग्छ, गीत केवल मनोरञ्जनका लागि मात्र हुनु हुँदैन; यसले समाज, संस्कृति र मानवीय भावनाको प्रतिनिधित्व पनि गर्नुपर्छ। जब गीत वास्तविक जीवनसँग जोडिन्छ, त्यसले श्रोताको मनमा गहिरो प्रभाव पार्छ। त्यसैले म सकेसम्म कृत्रिमभन्दा यथार्थपरक विषयवस्तु रोज्न रुचाउँछु।
५. क्यासेट युगदेखि डिजिटल युगसम्म आइपुग्दा नेपाली संगीतमा कस्तो परिवर्तन देख्नुभएको छ?
परिवर्तन निकै ठूलो छ। हामीले क्यासेट, रेडियो र सीडीको युग देख्यौं। त्यो समयमा एउटा गीत लोकप्रिय हुन समय लाग्थ्यो, तर लोकप्रिय भएपछि धेरै वर्षसम्म श्रोताले सम्झिरहन्थे। अहिले डिजिटल प्लेटफर्म, युट्युब, सामाजिक सञ्जाल र स्ट्रिमिङ सेवाका कारण गीत केही घण्टामै संसारभर पुग्न सक्छ। यो सकारात्मक पक्ष हो।
तर प्रतिस्पर्धा पनि धेरै बढेको छ। नयाँ गीतहरू लगातार आइरहने भएकाले एउटा गीत धेरै समय चर्चामा रहन कठिन भएको छ।तर एउटा कुरा भने कहिल्यै बदलिँदैन राम्रो सिर्जना। राम्रो शब्द, राम्रो संगीत र इमानदार प्रस्तुति भएको गीत कुनै पनि युगमा टिकिरहन्छ भन्ने मेरो विश्वास छ।
६. तीन दशकको यात्रामा सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण समय कुन रह्यो?
हरेक समयको आफ्नै चुनौती हुन्छ। सुरुका दिनमा अवसरको अभाव थियो भने पछिल्ला वर्षहरूमा प्रविधिसँग आफूलाई अद्यावधिक राख्नु चुनौती बन्यो। श्रोताको रुचि परिवर्तन हुँदै गयो, संगीतका शैली बदलिँदै गए र प्रस्तुतीकरण पनि फरक हुँदै गयो।
यसबाहेक, पढाइ र व्यवसायका कारण केही समय संगीतलाई निरन्तरता दिन सकिनँ। त्यो समय केही कठिन अवश्य थियो। तर संगीतप्रतिको लगाव कहिल्यै कम भएन। उपयुक्त समय आएपछि फेरि सक्रिय रूपमा फर्किएँ। निरन्तर सिक्ने र समयसँगै परिवर्तन स्वीकार गर्ने बानीले मलाई अघि बढ्न सहयोग गर्यो।
७. नयाँ पुस्ताका कलाकारहरूसँग काम गर्दा कस्तो अनुभव रह्यो?
नयाँ पुस्ताका कलाकारहरू अत्यन्त ऊर्जावान, सिर्जनशील र प्रविधिमैत्री छन्। उनीहरूसँग सहकार्य गर्दा मैले पनि धेरै नयाँ कुरा सिक्ने अवसर पाएको छु।
मेरो विचारमा पुस्ताबीच प्रतिस्पर्धाभन्दा पनि सहकार्य आवश्यक छ। अनुभवी कलाकारले आफ्नो अनुभव बाँड्नुपर्छ भने नयाँ पुस्ताले नयाँ सोच र प्रविधि ल्याउनुपर्छ। यसरी नेपाली संगीत अझ समृद्ध बन्न सक्छ। भविष्यमा पनि नयाँ पुस्तासँग सहकार्य गर्दै गुणस्तरीय सिर्जना गर्ने योजना छ।
८. तपाईंलाई यहाँसम्म ल्याउने श्रोताप्रति के भन्न चाहनुहुन्छ?
कलाकारको सबैभन्दा ठूलो शक्ति भनेकै श्रोता हुन्। तीन दशकसम्म निरन्तर माया, साथ र विश्वास दिनुहुने सम्पूर्ण दर्शक–श्रोताप्रति म हृदयदेखि नै आभार व्यक्त गर्न चाहन्छु। मेरा गीतहरू सुन्नुहुने, कार्यक्रमहरूमा उपस्थित भएर हौसला दिनुहुने र सामाजिक सञ्जालमार्फत शुभकामना दिनुहुने सबैप्रति म ऋणी छु। तपाईंहरूको माया र विश्वासकै कारण आज पनि उत्साहका साथ नयाँ सिर्जनामा लाग्न सकेको छु।
९. आगामी दिनका योजना के–के छन्?
अहिले केही नयाँ गीतहरूको तयारी भइरहेको छ। समयअनुकूल संगीत सिर्जना गर्दै मौलिकता कायम राख्ने मेरो प्राथमिकता हो। नयाँ पुस्ताका सर्जक, संगीतकार र गायकहरूसँग सहकार्य गरेर अर्थपूर्ण तथा गुणस्तरीय गीत ल्याउने योजना छ।
त्यसैगरी डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत आफ्ना सिर्जनालाई विश्वभर रहेका नेपाली श्रोतासम्म अझ प्रभावकारी रूपमा पुर्याउने सोच पनि छ। संगीतलाई केवल मनोरञ्जन नभई भावना, संस्कृति र समाजलाई जोड्ने माध्यमका रूपमा अघि बढाउने मेरो प्रयास रहनेछ।
१०. अन्त्यमा, तीन दशकको सांगीतिक यात्रालाई एउटा वाक्यमा कसरी संक्षेप गर्नुहुन्छ?
मेरो लागि संगीत कुनै गन्तव्य होइन, निरन्तर चलिरहने यात्रा हो। यस यात्राले मलाई संघर्ष सिकायो, सफलता दियो, असफलताबाट पाठ सिकायो र सबैभन्दा ठूलो कुरा—असंख्य श्रोताको माया दिलायो। तीन दशक पूरा हुनु एउटा महत्वपूर्ण उपलब्धि अवश्य हो, तर मेरो यात्रा यतिमै रोकिँदैन। अझ धेरै राम्रो गीत सिर्जना गर्ने, नयाँ पुस्तासँग सहकार्य गर्ने, नेपाली संगीतको मौलिकता जोगाउने र श्रोताको मन छुने सिर्जना गर्ने मेरो लक्ष्य आगामी दिनहरूमा पनि निरन्तर रहनेछ।
