ललितपुर। पछिल्लो समय विकासको मापन प्रायः सडक, पुल, भवन र भौतिक पूर्वाधारका आधारमा गरिन्छ। तर, समाजको वास्तविक समृद्धि त्यतिबेला मात्र सुनिश्चित हुन्छ, जब विकाससँगै आफ्नो भाषा, कला, संस्कृति र परम्पराको पनि संरक्षण हुन्छ। यही सन्देशलाई आत्मसात् गर्दै महालक्ष्मी नगरपालिका वडा नं. ३ को सामाजिक शीर्षकअन्तर्गत महर्जन चोक नेवा: समाज द्वारा सञ्चालित धिमे तथा बाँसुरी बाजा तालिम भव्य रूपमा सम्पन्न भएको छ।
समापन समारोहमा महालक्ष्मी नगरपालिका उपमेयर लक्ष्मी महर्जन प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी हुनुभयो। उहाँले तालिम पूरा गरेका प्रशिक्षार्थीहरूलाई प्रमाणपत्र वितरण गर्नुका साथै बधाई तथा शुभकामना व्यक्त गर्नुभयो। कार्यक्रममा बोल्दै उपमेयर महर्जनले संस्कृति संरक्षण कुनै समुदाय विशेषको मात्र विषय नभई सम्पूर्ण समाजको साझा जिम्मेवारी भएको बताउनुभयो।
उहाँले भन्नुभयो, “हाम्रो संस्कृति, भाषा, भेषभूषा, कला र परम्परा नै हाम्रो पहिचान हो। धिमे र बाँसुरी केवल बाजा होइनन्, यी हाम्रो इतिहास, सभ्यता र जीवनशैलीका जीवन्त दस्तावेज हुन्। यदि नयाँ पुस्ताले आफ्नै संस्कृतिलाई चिन्न, सिक्न र आत्मसात् गर्न सकेन भने भविष्यमा हाम्रो मौलिक पहिचान नै संकटमा पर्न सक्छ। त्यसैले यस्ता तालिमहरू समयको आवश्यकता हुन्।”
उहाँले स्थानीय सरकारको दायित्व केवल पूर्वाधार निर्माणमा सीमित नरहने स्पष्ट पार्दै सामाजिक, सांस्कृतिक र मानवीय विकासलाई पनि उत्तिकै महत्त्वका साथ अघि बढाइरहेको बताउनुभयो। नगरपालिकाले समुदायसँगको सहकार्यमा संस्कृति संरक्षण, स्थानीय कला प्रवर्द्धन र युवालाई परम्परागत सीपसँग जोड्ने कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा राखेको उहाँको भनाइ थियो।
“भौतिक विकासले सुविधा दिन्छ, तर संस्कृतिले समाजलाई पहिचान दिन्छ। सुविधा बिना केही समय बाँच्न सकिएला, तर पहिचान हरायो भने पुस्तौँसम्म त्यसको क्षति हुन्छ,” भन्दै उहाँले संस्कृतिको संरक्षणलाई विकासको आधारभूत पक्षका रूपमा लिनुपर्ने धारणा राख्नुभयो।
उहाँले विशेष गरी युवापुस्तालाई लक्षित गर्दै सञ्चालन गरिएका यस्ता तालिमले अनुशासन, सामूहिक भावना, सामाजिक उत्तरदायित्व र आफ्नै मौलिक सम्पदाप्रतिको गर्वको भावना विकास गर्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो। आधुनिक प्रविधि र विश्वव्यापी संस्कृतिको प्रभाव बढ्दै जाँदा स्थानीय संस्कृतिको संरक्षण अझ चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको उल्लेख गर्दै उहाँले समुदाय, स्थानीय सरकार र सामाजिक संस्थाहरूबीचको सहकार्यलाई अझ सुदृढ बनाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो। महर्जन चोक नेवा: समाजका प्रतिनिधिहरूले तालिम सञ्चालनको उद्देश्यबारे जानकारी दिँदै परम्परागत धिमे र बाँसुरी बाजाको अभ्यासलाई निरन्तरता दिन, नयाँ पुस्तामा सांस्कृतिक चेतना अभिवृद्धि गर्न तथा नेवा समुदायको मौलिक पहिचानलाई जीवन्त राख्न तालिम आयोजना गरिएको बताए। उनीहरूका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा युवाहरूको सहभागिता बढ्दै जानु सांस्कृतिक संरक्षणका लागि सकारात्मक संकेत हो।
तालिममा सहभागी युवायुवतीहरूले सिकेका सीपलाई विभिन्न जात्रा, पर्व, धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा प्रयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए। प्रशिक्षकहरूले पनि सहभागीहरूको लगनशीलता, अनुशासन र सिकाइप्रतिको उत्साहको प्रशंसा गर्दै यस्ता कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याए।
समापन समारोहमा स्थानीय जनप्रतिनिधि, समाजसेवी, बुद्धिजीवी, अभिभावक तथा स्थानीयवासीहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति रहेको थियो। कार्यक्रममा प्रशिक्षक, आयोजक तथा सहयोगीहरूलाई सम्मान गरिएको थियो भने तालिम सफल बनाउन प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा सहयोग पुर्याउने सबैप्रति आभार व्यक्त गरिएको थियो।
संस्कृति संरक्षणमा उपमेयर महर्जनको निरन्तर सक्रियता
उपमेयर लक्ष्मी महर्जन पछिल्लो समय महालक्ष्मी नगरपालिकामा भौतिक विकाससँगै सामाजिक तथा सांस्कृतिक पक्षलाई पनि समान प्राथमिकतामा राख्दै विभिन्न कार्यक्रममा सक्रिय रूपमा सहभागी हुँदै आउनुभएको छ। नगरभित्र सञ्चालन हुने सांस्कृतिक संरक्षण, महिला सशक्तीकरण, युवा सहभागिता, सामाजिक सचेतना तथा सामुदायिक विकाससँग सम्बन्धित कार्यक्रमहरूमा उहाँको नियमित उपस्थिति देखिँदै आएको छ।
स्थानीय तहको नेतृत्वमा रहेर उहाँले विकासलाई केवल निर्माण कार्यमा सीमित नराखी समुदायको मौलिक पहिचान जोगाउने अभियानसँग जोड्नुपर्ने धारणा पटक–पटक व्यक्त गर्दै आउनुभएको छ। स्थानीय कला, भाषा, संस्कृति र परम्परालाई संरक्षण गर्न समुदायसँग सहकार्य गर्ने नीति अवलम्बन गरिनु सकारात्मक अभ्यास भएको स्थानीय सरोकारवालाहरूको बुझाइ छ।
सहभागीहरूले पनि उपमेयर महर्जनको उपस्थितिले यस्ता कार्यक्रमप्रति स्थानीय सरकारको प्रतिबद्धता झल्किएको प्रतिक्रिया दिएका थिए। उनीहरूका अनुसार जनप्रतिनिधिको प्रत्यक्ष सहभागिताले समुदायमा उत्साह थप्नुका साथै सांस्कृतिक गतिविधिलाई थप प्रभावकारी बनाउन मद्दत पुग्छ।
कार्यक्रमको समापनमा उपमेयर महर्जनले “संस्कृति जोगाउनु भनेको केवल विगतको सम्झना जोगाउनु होइन, भावी पुस्ताको पहिचान सुरक्षित गर्नु पनि हो। आज हामीले सिकाएको एउटा धिमेको ताल र एउटा बाँसुरीको सुरले भोलिका पुस्तालाई आफ्नो जरा चिन्न प्रेरणा दिन सक्छ। त्यसैले यस्ता अभियानलाई सबैले साझा दायित्वका रूपमा लिनुपर्छ,” भन्दै सबै पक्षलाई संस्कृति संरक्षणमा हातेमालो गर्न आग्रह गर्नुभयो।
धिमेको ताल र बाँसुरीको मधुर सुरसँगै सम्पन्न भएको यो कार्यक्रमले एउटा सन्देश स्पष्ट रूपमा दिएको छ विकासका पूर्वाधार जति आवश्यक छन्, त्यत्तिकै आवश्यक आफ्नो मौलिक संस्कृति, परम्परा र पहिचानको संरक्षण पनि हो। महर्जन चोकमा सम्पन्न यो तालिमले नयाँ पुस्तामा सांस्कृतिक चेतना जगाउँदै नेवा संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धनतर्फ अर्को महत्त्वपूर्ण पाइला चालेको सहभागीहरूको विश्वास छ।
