शान्ति सुरक्षा कुनै पनि समाजको विकास, स्थायित्व र समृद्धिको आधार हो। जहाँ नागरिकले आफूलाई सुरक्षित महसुस गर्छन्, त्यहाँ सामाजिक सद्भाव, आर्थिक गतिविधि र विकास निर्माणका कार्यहरू सहज रूपमा अघि बढ्छन्। तर सुरक्षा केवल प्रहरी चौकी, कार्यालय वा बजार क्षेत्रमा सीमित रहँदा मात्र पर्याप्त हुँदैन। राज्यको सुरक्षा उपस्थिति गाउँको कुनाकाप्चासम्म पुगेको महसुस नागरिकले गर्न सक्नुपर्छ। यही अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्दै इलाका प्रहरी कार्यालय मङ्गलटार, काभ्रेपलाञ्चोकले प्रहरी निरीक्षक निकिता मिश्राको नेतृत्वमा रोशी गाउँपालिकाका विभिन्न ग्रामीण तथा दुर्गम बस्तीहरूमा दुईदिने Long Route Patrol (LRP) सञ्चालन गरेको छ।

विगतको तुलनामा ग्रामीण समाजको स्वरूप तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको छ। यातायात, सञ्चार र प्रविधिको पहुँचले गाउँलाई बाहिरी संसारसँग नजिक बनाएको छ। तर यससँगै विभिन्न सामाजिक विकृति, आर्थिक प्रलोभनमा आधारित ठगी, मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा, लैङ्गिक हिंसा तथा अन्य आपराधिक गतिविधिहरूको जोखिम पनि बढ्दो क्रममा छ। यस्ता चुनौतीहरूलाई केवल घटना घटिसकेपछि अनुसन्धान गरेर समाधान गर्न सकिँदैन। अपराध हुनुअघि नै त्यसको सम्भावना पहिचान गर्ने, समुदायलाई सचेत बनाउने र सुरक्षा संयन्त्रलाई नागरिकसँग जोड्ने कार्य आवश्यक हुन्छ। LRP अभियानको मूल उद्देश्य पनि यही हो।

प्रहरी निरीक्षक निकिता मिश्राको नेतृत्वमा खटिएको टोलीले रोशी गाउँपालिकाका विभिन्न गाउँ, बस्ती तथा दुर्गम क्षेत्रहरूको भ्रमण गर्दै स्थानीय शान्ति सुरक्षाको अवस्था, सामाजिक परिवेश तथा सम्भावित सुरक्षा चुनौतीहरूको अध्ययन गरेको थियो। अभियानका क्रममा स्थानीय नागरिक, जनप्रतिनिधि, बुद्धिजीवी, युवा तथा अन्य सरोकारवालाहरूसँग प्रत्यक्ष भेटघाट तथा अन्तरक्रिया गरी समुदायका चासो, गुनासा र सुझावहरू समेत संकलन गरिएको थियो।

ग्रामीण क्षेत्रमा प्रहरीको नियमित उपस्थितिले दुईवटा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्छ। पहिलो, आपराधिक मनसाय राख्ने व्यक्तिहरूमा कानुनी कारबाहीको डर र मनोवैज्ञानिक दबाब सिर्जना हुन्छ। दोस्रो, आम नागरिकमा राज्यप्रति विश्वास र सुरक्षा अनुभूति बढ्छ। धेरैजसो अवस्थामा गाउँघरमा हुने साना घटनाहरू समयमै सम्बोधन हुन नसक्दा ठूला सामाजिक समस्या बन्ने गरेका छन्। त्यसैले प्रहरीको प्रत्यक्ष पहुँच र समुदायसँगको निरन्तर संवादलाई आधुनिक सुरक्षा व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण आधार मानिन्छ।

अभियानका क्रममा चोरी, ठगी, लुटपाट, मानव बेचबिखन, आत्महत्या न्यूनीकरण, बालविवाह, बहुविवाह, घरेलु हिंसा, लैङ्गिक हिंसा, बाल यौन दुर्व्यवहार, मदिराको अवैध उत्पादन तथा बिक्री–वितरण, बुद्धचित्त मालाको सुरक्षा तथा अवैध ओसारपसार, विभिन्न आर्थिक प्रलोभनमा पारेर गरिने ठगी तथा सामाजिक विकृतिका विषयमा सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो। प्रहरी टोलीले यस्ता अपराधहरूका कारण, प्रभाव तथा कानुनी परिणामबारे जानकारी गराउँदै समुदायलाई सजग र जिम्मेवार बन्न आग्रह गरेको थियो।

विशेषगरी पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जाल, वैदेशिक रोजगारी, अनलाइन कारोबार तथा विभिन्न प्रलोभनमार्फत हुने ठगीका घटनाहरू बढिरहेका छन्। ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरू यस्ता अपराधको जोखिममा बढी पर्ने गरेका छन्। आर्थिक अवस्था सुधार गर्ने नाममा गरिने झुटा आश्वासन, आकर्षक रोजगारीको प्रलोभन, वैदेशिक रोजगारीमा पठाइदिने बहाना तथा विभिन्न लगानी योजनाहरूको नाममा हुने ठगीप्रति सचेत रहन प्रहरी टोलीले स्थानीयलाई आग्रह गरेको थियो।

त्यसैगरी, मानव बेचबिखन र ओसारपसारका घटनाहरू अझै पनि चुनौतीका रूपमा रहेका छन्। विशेषगरी महिला, किशोरी तथा आर्थिक रूपमा कमजोर वर्गहरू विभिन्न प्रलोभनमा परेर जोखिममा पर्ने सम्भावना रहने भएकाले समुदायस्तरमै सचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको थियो। प्रहरीको बुझाइमा यस्ता अपराधहरूलाई नियन्त्रण गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भनेको समुदायलाई जानकारीमूलक र सचेत बनाउनु हो।

अभियानले सामाजिक विकृतिका रूपमा रहेको बालविवाह, बहुविवाह तथा घरेलु हिंसाजस्ता विषयलाई पनि प्राथमिकताका साथ उठाएको थियो। कानुनी रूपमा निषेधित भए पनि कतिपय ग्रामीण क्षेत्रमा यस्ता गतिविधिहरू अझै चुनौतीकै रूपमा रहेका छन्। यस्ता सामाजिक अपराधले व्यक्ति, परिवार र समग्र समाजलाई दीर्घकालीन असर पार्ने भएकाले कानुनी तथा सामाजिक दुवै दृष्टिकोणबाट यसको अन्त्य आवश्यक रहेको सन्देश प्रहरी टोलीले दिएको थियो।

प्रहरी निरीक्षक निकिता मिश्राले सुरक्षा व्यवस्थापनलाई केवल प्रहरीको एकल जिम्मेवारीका रूपमा नभई समुदायको साझा दायित्वका रूपमा लिनुपर्ने बताएकी छन्। उनका अनुसार समुदायबाट प्राप्त हुने सूचना, सहयोग र सहभागिता नै अपराध नियन्त्रणको सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम हो। प्रहरी र नागरिकबीचको विश्वास जति बलियो हुन्छ, शान्ति सुरक्षा व्यवस्था पनि त्यति नै प्रभावकारी बन्न सक्छ।

वास्तवमा, आधुनिक प्रहरी व्यवस्थापनको सफलताको मापन केवल अपराधी पक्राउको संख्याले हुँदैन। अपराध हुन नदिन गरिएका प्रयास, समुदायसँग निर्माण भएको विश्वास, नागरिकमा बढेको सुरक्षा अनुभूति तथा सामाजिक सचेतनाको स्तर पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। रोशी गाउँपालिकामा सञ्चालन गरिएको यो दुईदिने LRP अभियानले यिनै पक्षहरूलाई केन्द्रमा राख्दै ग्रामीण सुरक्षाको नयाँ अभ्यास प्रस्तुत गरेको देखिन्छ।

समग्रमा, प्रहरी निरीक्षक निकिता मिश्राको नेतृत्वमा सञ्चालन भएको LRP अभियान केवल नियमित गस्ती कार्यक्रम मात्र नभई समुदाय–प्रहरी साझेदारीलाई सुदृढ बनाउने, सामाजिक विकृतिविरुद्ध जनचेतना फैलाउने, सम्भावित आपराधिक गतिविधिको रोकथाम गर्ने तथा नागरिकलाई प्रत्यक्ष रूपमा सुरक्षा प्रत्याभूति दिलाउने महत्वपूर्ण पहलका रूपमा स्थापित भएको छ। ग्रामीण क्षेत्रमा शान्ति, सुरक्षा र कानुनी शासनलाई थप मजबुत बनाउने यस्ता अभियानहरू निरन्तर र प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन हुन सकेमा सुरक्षित, सभ्य र भयरहित समाज निर्माणको लक्ष्य अझ सहज रूपमा हासिल गर्न सकिने विश्वास गर्न सकिन्छ।