ललितपुर — महालक्ष्मी नगरपालिकाले विद्यार्थीको शैक्षिक विकाससँगै छात्राहरूको स्वास्थ्य, सरसफाइ र विद्यालयमा नियमित उपस्थितिलाई प्राथमिकतामा राख्दै छात्रवृत्ति तथा सेनिटरी प्याड वितरण कार्यक्रमलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाएको छ। कार्यक्रमअन्तर्गत आज श्री महालक्ष्मी माध्यमिक विद्यालयमा विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति तथा सेनिटरी प्याड वितरण गर्नुका साथै विद्यार्थीहरूसँग प्रत्यक्ष अन्तर्क्रिया गरी उनीहरूका समस्या, आवश्यकता र अनुभवबारे जानकारी लिइएको छ।
कार्यक्रममा महालक्ष्मी नगरपालिकाकी उपप्रमुख लक्ष्मी महर्जनले विद्यार्थीको शैक्षिक विकासका लागि स्थानीय सरकारले उपलब्ध गराउने छात्रवृत्ति केवल आर्थिक सहायता नभई विद्यार्थीलाई शिक्षाप्रति थप जिम्मेवार र उत्प्रेरित बनाउने माध्यम भएको बताइन्। आर्थिक अवस्थाका कारण कुनै पनि विद्यार्थी शिक्षाबाट वञ्चित हुन नपरोस् भन्ने उद्देश्यले छात्रवृत्ति कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको उल्लेख गर्दै उनले प्राप्त सहयोगलाई अध्ययनमा सदुपयोग गर्न विद्यार्थीलाई आग्रह गरिन्।
उपप्रमुख महर्जनले विद्यार्थी जीवनमा प्राप्त हुने सानो सहयोगले पनि भविष्य निर्माणमा ठूलो भूमिका खेल्न सक्ने बताउँदै छात्रवृत्ति प्राप्त गर्ने विद्यार्थीले आफ्नो अध्ययनमा थप मेहनत र लगनशीलता देखाउनुपर्नेमा जोड दिइन्। उनका अनुसार स्थानीय सरकारको दायित्व केवल आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउनेमा सीमित नभई विद्यार्थीको शैक्षिक वातावरण, स्वास्थ्य र समग्र विकासका लागि आवश्यक आधार तयार गर्नु पनि हो।
छात्राहरूको स्वास्थ्य तथा सरसफाइको विषयमा बोल्दै महर्जनले महिनावारीका कारण छात्राहरूले विद्यालय आउन वा नियमित अध्ययन गर्न समस्या भोग्नुपर्ने अवस्था आउन नदिन स्थानीय सरकारले आवश्यक कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको बताइन्। सेनिटरी प्याड वितरणलाई सामग्री बाँड्ने कार्यक्रमका रूपमा मात्र नहेरी यसको प्रयोगबाट विद्यार्थीलाई वास्तविक रूपमा कस्तो सुविधा पुगेको छ भन्ने कुरा बुझ्न आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो।
‘सेनिटरी प्याड वितरण गरेपछि त्यसको गुणस्तर, प्रयोगमा सहजता र विद्यार्थीको अनुभवबारे पनि जानकारी लिनुपर्छ’ भन्ने धारणा राख्दै उनले छात्राहरूबाट प्रत्यक्ष रूपमा प्राप्त हुने सुझावलाई आगामी कार्यक्रम सुधारको आधार बनाइने बताइन्। विद्यार्थीका वास्तविक आवश्यकता पहिचान गरेर कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सके मात्र स्थानीय सरकारको लगानी प्रभावकारी हुने उनको भनाइ थियो।
कार्यक्रमका क्रममा छात्राहरूसँग सेनिटरी प्याड प्रयोग गर्दा कुनै समस्या, असहजता वा अन्य कठिनाइ भइरहेको छ कि छैन भन्ने विषयमा प्रत्यक्ष छलफल गरिएको थियो। छात्राहरूले प्रयोगका क्रममा भोगेका अनुभव तथा समस्याबारे जानकारी गराउँदै आगामी दिनमा सामग्रीको गुणस्तर, उपलब्धता र वितरण प्रणालीमा आवश्यक सुधार गर्नुपर्ने सुझावसमेत दिएका थिए।
विद्यालयकी प्रधानाध्यापक प्रमिला श्रेष्ठले विद्यालयमा छात्रवृत्ति तथा सेनिटरी प्याड वितरण कार्यक्रमले विद्यार्थीलाई प्रत्यक्ष लाभ पुगेको बताइन्। विशेषगरी छात्राहरूको स्वास्थ्य तथा सरसफाइसँग जोडिएको विषय भएकाले विद्यालयमा आवश्यक सामग्री सहज रूपमा उपलब्ध हुँदा उनीहरूलाई अध्ययनमा निरन्तरता दिन सहज हुने उनको भनाइ थियो।
प्रधानाध्यापक श्रेष्ठका अनुसार महिनावारीका बेला आवश्यक सामग्रीको अभाव वा असहजताका कारण कतिपय छात्रामा विद्यालय उपस्थितिमा समस्या देखिन सक्छ। यस्तो अवस्थामा विद्यालयमै सेनिटरी प्याड उपलब्ध हुनु उनीहरूको नियमित अध्ययनका लागि महत्वपूर्ण सहयोग बन्ने उनले बताइन्। तर सामग्री वितरणसँगै छात्राहरूलाई यसको उचित प्रयोग, स्वास्थ्य तथा सरसफाइसम्बन्धी आवश्यक जानकारी दिनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको उनको भनाइ थियो।
उनले विद्यालय र स्थानीय तहबीचको सहकार्यबाट विद्यार्थीका शैक्षिक तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी आवश्यकता अझ प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न सकिने बताइन्। ‘विद्यार्थीलाई आवश्यक पर्ने सामग्री उनीहरूकै अनुभव र आवश्यकताका आधारमा उपलब्ध गराउनुपर्छ,’ प्रधानाध्यापक श्रेष्ठले भनिन्, ‘त्यसका लागि विद्यार्थीबाट प्रत्यक्ष रूपमा सुझाव लिनु सकारात्मक अभ्यास हो।’
कार्यक्रममा छात्रवृत्ति प्राप्त गर्ने विद्यार्थीलाई शिक्षालाई आफ्नो भविष्य निर्माणको आधारका रूपमा लिएर निरन्तर मेहनत गर्न प्रेरित गरिएको थियो। छात्रवृत्ति प्राप्त गर्नु अवसरसँगै जिम्मेवारी पनि भएको बताउँदै विद्यार्थीलाई अनुशासित, मेहनती र लगनशील भएर अध्ययन गर्न आग्रह गरिएको थियो। भविष्यमा समाज र देशका लागि असल, जिम्मेवार तथा सक्षम नागरिक बन्ने लक्ष्यका साथ अघि बढ्न उनीहरूलाई हौसला प्रदान गरिएको थियो।
यसै क्रममा श्री शिश्नेरी माध्यमिक विद्यालयमा समेत पुगेर छात्राहरूलाई वितरण गरिएको सेनिटरी प्याडको प्रयोगबारे प्रत्यक्ष जानकारी लिइएको थियो। छात्राहरूले सामग्री प्रयोग गर्दा भोगेका समस्या, असहजता तथा सुधारका सम्भावित पक्षबारे आफ्ना अनुभव सुनाएका थिए। उनीहरूबाट प्राप्त सुझावलाई आगामी दिनमा सञ्चालन हुने स्वास्थ्य तथा सरसफाइसम्बन्धी कार्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी बनाउन उपयोग गरिने जनाइएको छ।
महालक्ष्मी नगरपालिकाले सञ्चालन गरिरहेको यस्तो कार्यक्रमले विद्यार्थीको शैक्षिक आवश्यकता र स्वास्थ्यसम्बन्धी आवश्यकतालाई एकैसाथ सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ। छात्रवृत्तिले आर्थिक रूपमा सहयोग आवश्यक पर्ने विद्यार्थीलाई अध्ययनमा निरन्तरता दिन प्रोत्साहन गर्ने र सेनिटरी प्याड वितरणले छात्राहरूको स्वास्थ्य तथा विद्यालय उपस्थितिलाई सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
तर यस्ता कार्यक्रमको प्रभावकारिता वितरणको संख्याबाट मात्र मापन गर्न नसकिने सरोकारवालाहरूको धारणा छ। विद्यार्थीले सामग्री प्रयोग गर्दा कस्तो अनुभव गरिरहेका छन्, उनीहरूको समस्या समाधान भएको छ कि छैन र कार्यक्रमबाट अपेक्षित परिणाम हासिल भएको छ कि छैन भन्ने विषयमा नियमित अनुगमन र मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ। त्यसैले विद्यार्थीहरूसँग प्रत्यक्ष अन्तर्क्रिया गरी सुझाव संकलन गर्ने अभ्यासले कार्यक्रमलाई आवश्यकता र परिणामसँग जोड्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने देखिन्छ।
स्थानीय तह, विद्यालय र विद्यार्थीबीचको सहकार्यलाई अझ मजबुत बनाउँदै प्राप्त सुझावका आधारमा कार्यक्रमलाई परिमार्जन गर्न सके शिक्षा, स्वास्थ्य तथा सरसफाइका क्षेत्रमा सञ्चालन हुने यस्ता कार्यक्रम अझ प्रभावकारी बन्न सक्छन्। महालक्ष्मी नगरपालिकाले पनि विद्यार्थीका वास्तविक आवश्यकता र अनुभवलाई आधार बनाएर छात्रवृत्ति, स्वास्थ्य तथा सरसफाइसम्बन्धी कार्यक्रमलाई आगामी दिनमा थप व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
