सिघ्दिपुर, महालक्ष्मी नगरपालिका – बिगत ३५ वर्षदेखि उपेक्षित रहेको न्हु पुखुः (नया पोखरी) लाई स्थानीय समुदाय र वडा नं. ६ का वडा अध्यक्ष धर्म महर्जन को नेतृत्वमा पुनर्जीवन दिइएको छ।
पोखरीको सम्पूर्ण सरसफाइ र संरक्षणमा सिघ्दिपुरका सबै १० गुठिका गुठियार ले सक्रिय सहभागिता जनाएका छन्। यो पहल केवल सार्वजनिक स्थलको सरसफाइ मात्र नभएर स्थानीय सामाजिक संरचना, सांस्कृतिक सम्पदा र सामुदायिक एकताको उदाहरण पनि बनेको छ।
न्हु पुखुः सिघ्दिपुरको पुरानो सार्वजनिक जलाशय हो, जसले विगतमा वर्षेनी पानी सञ्चय, स्थानीय कृषकका आवश्यकता र धार्मिक तथा सांस्कृतिक क्रियाकलापहरूमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्थ्यो। तर, पछिल्लो तीन दशकमा पोखरीको नियमित संरक्षण नहुँदा यहाँ माटो, फोहर, घाँस र विभिन्न जंगली फोहोर जम्दै गएको थियो। पोखरीको अस्तित्व संकटमा पुगेको र वरिपरि बासिन्दा तथा बालबालिकाको पहुँचमा समेत अवरोध पैदा भएको थियो।
स्थानीय सुरेन्द्र महर्जन का अनुसार, “न्हु पुखुः केवल पानी सञ्चयको स्रोत मात्र थिएन, यो हाम्रो समुदायको सांस्कृतिक प्रतीक पनि हो। विगतमा यहाँ सार्वजनिक कार्यक्रम, चाडपर्व र सामाजिक भेटघाटहरू हुने गर्थे, तर संरक्षण नहुँदा यसको अस्तित्व लोप हुने अवस्थामा पुगेको थियो।”
पोखरीको सरसफाइ कार्यमा वडा अध्यक्ष धर्म महर्जन को नेतृत्व निर्णायक रह्यो। उनले समुदायमा सामाजिक जिम्मेवारी र स्थानीय सम्पदा संरक्षणको महत्त्व बुझाउँदै सक्रिय सहभागिता सुनिश्चित गरे। अध्यक्ष महर्जनले भने, “स्थानीय सम्पदा संरक्षण हाम्रो सांस्कृतिक दायित्व मात्र होइन, सामाजिक एकताको पनि सूचक हो। न्हु पुखुः हाम्रो पहिचान हो, यसलाई जोगाउनु हाम्रो कर्तव्य हो।”
गुठियारहरूको सहभागिता यस कार्यको प्रमुख पक्ष बन्यो। सिघ्दिपुरका १० गुठिका गुठियार ले आफ्नै श्रम, समय र स्रोतसाधन खर्च गरेर पोखरीमा जमेको माटो, फोहर र घाँस हटाए। उनीहरूले न केवल सरसफाइ गरे, तर वरिपरि वृक्षारोपण, पाटी निर्माण र पानी निकासको व्यवस्था सुधार गरेर पोखरीको दीर्घकालीन संरक्षण सुनिश्चित गरे।
पोखरीको पुनर्जीवनले स्थानीय समुदायमा ठूलो उत्साह र जिम्मेवारीको भावना जगाएको छ। सरसफाइपछि पोखरी वरिपरि बालबालिका, वृद्धवृद्धा र आमाबुवाहरूले मनोरञ्जन, सामाजिक भेटघाट र धार्मिक क्रियाकलापमा प्रयोग गर्न सक्ने वातावरण तयार भएको छ।
स्थानीय बासिन्दा शोभा महर्जनले भने, “आज हाम्रो समुदायमा सामूहिक प्रयासको महत्व प्रष्ट देखियो। विगत ३५ वर्षदेखि यो पोखरी अस्तित्वमा मात्र थियो, तर आज हाम्रो साझा प्रयासले यसलाई जीवन दिएको छ। हामी अब यसको नियमित संरक्षणमा स्वयं जिम्मेवार हुनेछौं।”
विशेषज्ञहरूको दृष्टिले, यस्तो पहलले स्थानीय सरकार र समुदायबीचको सहकार्यलाई मजबुत बनाउँछ। पोखरी संरक्षणले सामाजिक एकता, सांस्कृतिक पुनरुत्थान र वातावरणीय सतततामा योगदान पुर्याउँछ। यो केवल सरसफाइ अभियान होइन, बरु सार्वजनिक सम्पदाको पुनरुत्थान, स्थानीय सहभागिता र सामुदायिक जिम्मेवारीको आदर्श उदाहरण पनि हो।
वडा अध्यक्ष धर्म महर्जनले भविष्यमा पनि पोखरीको नियमित निगरानी, सरसफाइ र व्यवस्थापनमा समुदायको सक्रिय सहभागिता आवश्यक रहेको बताए। गुठियारहरूले पनि नियमित बैठक गरेर पोखरीको संरक्षण र वरिपरि हरियाली कायम राख्ने योजना बनाएका छन्।
यस प्रयासले सिघ्दिपुर मात्र नभएर सम्पूर्ण महालक्ष्मी नगरपालिकामा सार्वजनिक सम्पदा संरक्षण र सामुदायिक सहभागिताको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। स्थानीय स्तरमा यस्तो साझा पहलले सांस्कृतिक, पर्यावरणीय र सामाजिक स्थायित्व सुनिश्चित गर्ने क्षमता राख्दछ।
न्हु पुखुःको पुनर्जीवनले प्रमाणित गर्यो कि, स्थानीय नेतृत्व, सामुदायिक एकता र स्वयंसेवी सहभागिताले लामो समयदेखि उपेक्षित सार्वजनिक स्थललाई पुनर्जीवन दिन सक्छ। यो घटनाले स्थानीय सरकार र समुदायबीचको सहकार्य, ऐतिहासिक र सांस्कृतिक संरक्षणको महत्व र दीर्घकालीन सामाजिक उत्तरदायित्वलाई प्रष्ट उदाहरणको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
पोखरी सरसफाइपछि स्थानीय बासिन्दाहरूले खुशी व्यक्त गर्दै भविष्यमा यसको नियमित संरक्षणमा सक्रिय रहने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। यस कार्यले मात्र सिघ्दिपुरको सौन्दर्य बढाएको छैन, वरन् स्थानीय तह र समुदायबीच सहकार्यको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
