पर्सा – पर्सा जिल्लाको सीमावर्ती भूगोल, व्यापारिक गतिविधि र आवागमनको सहजताले यस क्षेत्रलाई आर्थिक हिसाबले चलायमान बनाएको छ। तर यही गतिशीलताको छायाँमा एउटा अँध्यारो संसार पनि विस्तारै फैलिरहेको छ—मसाज सेन्टरहरूको नाममा सञ्चालन भइरहेका अवैध तथा शोषणमूलक गतिविधिहरू।
बाहिरबाट हेर्दा यी स्थानहरू सामान्य सेवा केन्द्र जस्तै देखिन्छन्—थकान मेट्ने, आराम दिने ठाउँ। तर पर्दा पछाडि धेरै युवतीहरूको कथा भने बिल्कुलै फरक छ। आर्थिक अभाव, पारिवारिक दबाब, वा राम्रो कामको प्रलोभनमा परेर धेरै महिला र किशोरीहरू यस्ता ठाउँमा आइपुग्छन्। कतिपयलाई जबरजस्ती राखिन्छ, कतिपयलाई धम्की वा ऋणको जालोमा फसाइन्छ।
यस्ता केन्द्रहरूमा काम गर्ने धेरैको पहिचान लुकाइएको हुन्छ। उनीहरूको आवाज बाहिर आउँदैन। शारीरिक मात्र होइन, मानसिक र भावनात्मक शोषण पनि व्यापक हुन्छ। समाजले उनीहरूलाई दोषीको नजरले हेर्छ, जबकि वास्तविकता उनीहरू पीडित हुन्छन्।
माइती नेपाल, आफन्त नेपाल र आशिष नेपाल जस्ता संस्थाहरू मानव बेचबिखन, शोषण र जोखिममा परेका व्यक्तिहरूको उद्धार तथा पुनर्स्थापनामा लामो समयदेखि काम गर्दै आएका छन्। तर “काम गर्न नसकेको” भन्ने अनुभूति किन आउँछ । स्थानीय प्रशासन र प्रहरीको भूमिका यहाँ अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। बेला–बेलामा छापा मार्ने, अवैध गतिविधि नियन्त्रण गर्ने प्रयास भए पनि यो समस्या पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आएको देखिँदैन। कतिपय अवस्थामा पहुँचवालाको संरक्षण, कानुनी कमजोरी, वा पीडितको डरले गर्दा सत्य बाहिर आउन सक्दैन।
बाहिरबाट हेर्दा यी स्थानहरू सामान्य सेवा केन्द्र जस्तै देखिन्छन्—थकान मेट्ने, आराम दिने ठाउँ। तर पर्दा पछाडि धेरै युवतीहरूको कथा भने बिल्कुलै फरक छ। आर्थिक अभाव, पारिवारिक दबाब, वा राम्रो कामको प्रलोभनमा परेर धेरै महिला र किशोरीहरू यस्ता ठाउँमा आइपुग्छन्। कतिपयलाई जबरजस्ती राखिन्छ, कतिपयलाई धम्की वा ऋणको जालोमा फसाइन्छ।
यस समस्याको समाधान केवल कारबाही मात्र होइन—समग्र दृष्टिकोण आवश्यक छ जस्तैः
१.जोखिममा रहेका युवतीहरूलाई सुरक्षित रोजगारीको अवसर
२.सचेतना अभियान
३.पीडितका लागि पुनर्स्थापना र परामर्श सेवा
४.कडा कानुनी कार्यान्वयन
५.मसाज सेन्टरहरूको कडाइका साथ नियमित अनुगमन
६.प्रहरी र NGO बीच वास्तविक समन्वय
७.पीडितलाई सुरक्षित गवाही दिने वातावरण
८.सीमापार नेपाल–भारत सहकार्य बलियो बनाउने
अवस्था निकै संवेदनशील छ, तर प्रमाण जुटाउनै गाह्रो हुन्छ,” एक स्थानीय बासिन्दाले नाम नखुलाउने सर्तमा बताए।
यस सन्दर्भमा नेपाल प्रहरी को भूमिकामाथि गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेका छन्। सरोकारवालाहरूका अनुसार शंकास्पद स्थानहरूमा निरन्तर निगरानीको अभाव, छापामार कारबाहीको अनियमितता, तथा प्रभावशाली समूहहरूको दबाबका कारण धेरै गतिविधि ओझेलमै रहने गरेका छन्। केहीले त सम्भावित मिलेमतो र भ्रष्टाचारका आरोपसमेत लगाएका छन्, जसले जनविश्वासमा गिरावट ल्याएको छ।
यता मानव बेचबिखन तथा शोषणविरुद्ध कार्यरत माइती नेपाल, आफन्त नेपाल र आशिष नेपाल जस्ता संस्थाहरूले उद्धार, पुनर्स्थापना तथा सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेका छन्। तर उनीहरूको प्रयास समस्या नियन्त्रणका लागि पर्याप्त नभएको विश्लेषण गरिएको छ। स्रोत र अधिकारको सीमितता, साथै पीडितहरूको असुरक्षा र डरले गर्दा धेरै घटनाहरू बाहिर आउन नसकेको उनीहरूको भनाइ छ।
अधिकारकर्मीहरूका अनुसार, “समस्या केवल एउटा सेन्टर बन्द गरेर समाधान हुँदैन। यो सञ्जालबद्ध अपराध हो, जसलाई तोड्न राज्य, प्रहरी, स्थानीय तह र समाज सबैको संयुक्त प्रयास आवश्यक छ।”
विशेषज्ञहरू भन्छन्—जबसम्म गरिबी, बेरोजगारी, र सामाजिक असमानता जस्ता मूल कारणहरू समाधान हुँदैनन्, यस्ता शोषणका रूपहरू फेरि–फेरि दोहोरिनेछन्। त्यसका साथै, पीडितमै दोष थोपर्ने सामाजिक सोचले पनि समस्या झन् गम्भीर बनाएको छ।
पर्साको यो अवस्था केवल एक जिल्लाको समस्या नभई राष्ट्रिय चुनौतीका रूपमा देखिएको छ। प्रभावकारी कानुनी कार्यान्वयन, पारदर्शी अनुगमन, र पीडित–मैत्री प्रणाली विकास नगरेसम्म “मसाज सेन्टर”को पर्दा पछाडिको अँध्यारो संसार उज्यालोमा ल्याउन कठिन हुने देखिन्छ।
पर्साको यो अँध्यारो संसार केवल एउटा जिल्लाको कथा होइन—यो हाम्रो समाजको संवेदनशीलताको परीक्षा हो। जबसम्म पर्दा पछाडिका आवाजहरू सुन्ने प्रयास हुँदैन, तबसम्म यस्ता कथाहरू हराइरहनेछन्।
