काठमाडौं – काठमाडौँ उपत्यकाको ट्राफिक व्यवस्थापन सधैंदेखि जटिल र चुनौतीपूर्ण विषय मानिन्छ। सीमित सडक, दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको सवारी साधनको चाप, अव्यवस्थित पार्किङ, कमजोर पूर्वाधार र ट्राफिक नियम पालना गर्ने संस्कृतिको अभावका कारण उपत्यकाको ट्राफिक समस्या वर्षौंदेखि गम्भीर बनेको छ। यही चुनौतीपूर्ण परिवेशबीच ट्राफिक प्रमुख प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक नवराज अधिकारीले आफ्नो ९ महिने कार्यकाल पूरा गरेका छन्।
यो अवधि केवल पदमा बसेर समय बिताउने अवधि मात्र थिएन; बरु निरन्तर दबाब, आलोचना र अपेक्षाबीच काम गर्नुपर्ने समय थियो। उपत्यकामा बढ्दो सवारी साधनको संख्याले ट्राफिक व्यवस्थापनलाई दिनानुदिन कठिन बनाउँदै गएको छ। सडकको क्षमता सीमित भए पनि सवारी साधनको वृद्धि अनियन्त्रित रूपमा बढिरहेको यथार्थ छ। यस्तो अवस्थामा ट्राफिक प्रहरीको जिम्मेवारी स्वाभाविक रूपमा अझ भारी बन्ने गर्छ।
कार्यकालभर ट्राफिक व्यवस्थापनलाई सुधार गर्ने उद्देश्यले विभिन्न अभियान सञ्चालन गरिएका थिए। ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने चालकविरुद्ध कडाइका साथ कारबाही, मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी चलाउने चालकलाई नियन्त्रण, हेल्मेट र सिटबेल्ट प्रयोगलाई अनिवार्य गराउने प्रयास, तथा सवारी चालकलाई नियम पालना गराउन नियमित चेकजाँच सञ्चालन गरियो।
यसबाहेक ट्राफिक प्रहरीले सडक सुरक्षासम्बन्धी जनचेतना कार्यक्रमलाई पनि प्राथमिकताका साथ अघि बढाएको थियो। विद्यालय, कलेज तथा विभिन्न सार्वजनिक स्थानहरूमा ट्राफिक सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरी नागरिकलाई नियम पालनाको महत्वबारे जानकारी दिने प्रयास गरिएको थियो।
तर यथार्थ के हो भने काठमाडौँ उपत्यकाको ट्राफिक समस्या केवल ट्राफिक प्रहरीको प्रयासले मात्र समाधान हुने विषय होइन। सडक पूर्वाधारको अभाव, योजनाविहीन शहरीकरण, सवारी साधनको अनियन्त्रित वृद्धि, तथा नागरिकको लापरवाहीले समस्या झन् जटिल बनाएको छ। कतिपय अवस्थामा सडक निर्माण र मर्मतका कामले पनि ट्राफिक व्यवस्थापनलाई थप कठिन बनाएको देखिन्छ।
यसका साथै अव्यवस्थित पार्किङ, सडक अतिक्रमण तथा सार्वजनिक यातायातको कमजोर व्यवस्थापनले ट्राफिक जामलाई झन् बढाएको छ। यस्तो अवस्थामा ट्राफिक प्रहरीले दिनरात सडकमा खटिए पनि समस्या पूर्ण रूपमा समाधान गर्न सक्नु सहज छैन।
ट्राफिक प्रमुख अधिकारीले आफ्नो कार्यकालमा अनुशासन र नियम कार्यान्वयनमा कडाइ अपनाउने प्रयास गरेका थिए। उनले पटक–पटक ट्राफिक व्यवस्थापन सुधारका लागि नागरिकको सहयोग अपरिहार्य रहेको बताउँदै आएका थिए। नियम पालना नगर्ने प्रवृत्ति कायम रहँदासम्म उपत्यकाको ट्राफिक समस्या समाधान हुन नसक्ने उनको स्पष्ट धारणा थियो।
यद्यपि ट्राफिक व्यवस्थापन सुधारका प्रयासहरू भइरहे पनि उपत्यकाको समग्र अवस्था हेर्दा अझ धेरै काम गर्न बाँकी रहेको देखिन्छ। ट्राफिक समस्या केवल प्रहरीको जिम्मेवारी होइन; यो राज्य, स्थानीय सरकार, यातायात व्यवसायी तथा नागरिक सबैको साझा जिम्मेवारी हो।
यदि दीर्घकालीन समाधान खोज्ने हो भने सडक विस्तार, सार्वजनिक यातायातको प्रभावकारी व्यवस्थापन, कडा ट्राफिक नीति तथा नियम उल्लङ्घनप्रति शून्य सहनशीलताको नीति अवलम्बन गर्नु आवश्यक देखिन्छ। अन्यथा ट्राफिक व्यवस्थापनमा गरिएका प्रयासहरू अल्पकालीन उपलब्धिमा सीमित हुने खतरा रहन्छ।
समग्रमा हेर्दा ट्राफिक प्रमुख नवराज अधिकारीको ९ महिने कार्यकाल चुनौती, दबाब र आलोचनाका बीच सुधारको प्रयास गरिएको अवधिका रूपमा देखिन्छ। तर उपत्यकाको ट्राफिक समस्या यति गहिरो छ कि केवल एउटा कार्यकालले मात्र त्यसलाई समाधान गर्न सक्दैन। यसका लागि दीर्घकालीन योजना, कडा कार्यान्वयन र सबै पक्षको जिम्मेवार सहभागिता अनिवार्य छ।
